AUTORI

Meqe viti u mbyll, “sipas tradites”, me poshte po rendis LISTEN TOTALE TE FILMAVE TE RINJ qe kam pare ne 2009, sipas shkalles se pelqimit :

Filmat i kam ndare ne 4 kategori :

A. Filmi i vitit, ose ndryshe, filmi qe do doja ta rishihja menjehere !

B. Filma qe me kane pelqyer shume shume (e qe do i rishihja me kenaqesi !)

C. Filma qe pak a shume me kane pelqyer (një e parë, mjafton…)

D. Filma te keqinj (qe nuk kane merituar te shihen…)

***

Gjithesej, 96 filma te rinj, dmth fiks 8 filma ne muaj (dmth, 2 ne jave- jo dhe aq shume… - ka plot qe shkojne dy here ne jave ne stadium- une nuk ja njoh derën…  :

A. Filmi i vitit, ose ndryshe, filmi qe do doja ta rishihja menjehere :

1. “Aquele Querido Mes de Agosto” (”Shume i shtrenjti muaji Gusht“) - film portugez me regji te Miguel Gomez (http://filmjournal.net/autori/2009/0…-miguel-gomez/)

********************************************************

B. Filma qe me kane pelqyer shume shume (e që do ti rishihja me kenaqesi !) :

2- Che Guevara (Steven Soderbergh) - USA (http://filmjournal.net/autori/2009/0…en-soderbergh/)
3- The time that remains (Elia Suleiman) - Palestine (http://filmjournal.net/autori/2009/0…elia-suleiman/
4- Murgesha Portugeze (Eugène Green) - France/Portugali (http://filmjournal.net/autori/2009/1…-eugene-green/)
5- Visage- Face (Tsai Ming-liang) - Taivan (http://filmjournal.net/autori/2009/1…ai-ming-liang/)
6- Yuki & Nina (Hippolyte Girardot, Nobuhiro Suwa) - France/Japoni (http://filmjournal.net/autori/2010/0…nabuhiro-suwa/)
7- Z32 (Avi Mograbi) - Izrael (http://filmjournal.net/autori/2009/0…a-avi-mograbi/)
8- Walter- kthim ne Rezistencë (Gilles Perret) - France (http://filmjournal.net/autori/2010/0…gilles-perret/)
9- Veçantite e nje bjondeje (Manoel de Oliveira) - Portugali (http://filmjournal.net/autori/2009/0…l-de-oliveira/)
10- The limits of control (Jim Jarmusch) - USA (http://filmjournal.net/autori/2010/01/02/466/).

**********************************************************

C. Filma qe pak a shume me kane pelqyer (një e parë, mjafton…) :

11- Adventureland (Greg Mottola) - USA (http://filmjournal.net/autori/2009/1…-greg-mottola/)
12- Bellamy (Claude Chabrol) - France (http://filmjournal.net/autori/2009/0…laude-chabrol/)
13- Inland (Tariq Teguia) - Algjeri (http://filmjournal.net/autori/2009/0…-tariq-teguia/)
14- 24 City (Jia Zhang ke) - Kine (http://filmjournal.net/autori/2009/0…-jia-zhang-ke/
15- VINCERE (Marco Bellocchio) - Itali (http://filmjournal.net/autori/2009/1…co-bellocchio/)
16- Vengeance (Johnnie To) - Hong Kong
17- Espion(s) (Nicolas Saada) - France
18- El cant dels ocells (Albert Serra) - Spanje
19- Funny People (Judd Apatow) - USA
20- Le Roi de l’évasion (Alain Guiraudie) - France
21- Delta (Kornel Mundruzco) - Hungari
22- Dogtooth (Yorgos Lanthimos) - Greqi
23- Navidad (Sebastián Campos) - Kili
24- Tetro (Francis Ford Coppola) - USA
25- Coraline (Henry Selick) - USA
26- Los Abrazos rotos (Pedro Almodóvar) - Spanje
27- Brüno (Larry Charles) - USA
28- Eleve libre (Joachim Lafosse) - Belgjike
29- Still Walking (Kore-Eda Hirokazu) - Japoni
30- L’Autre (Patrick Mario Bernard & Pierre Trividic) - France
31- The Box (Richard Kelly) - USA
32- Tronditje e lehte e pejzazhit (Philippe Pernandez) - France
33- Ditet e fundit te botes (Jean-Marie & Arnaud Larrieu) - France
34- Southland Tales (Richard Kelly) - USA
35- Vajza me e lumtur ne bote (Radu Jude) - Rumani
36- Cyprien (David Charhon) - France
37- J’ai tué ma mère (Xavier Dolan) - Kanada
38- Kordelja e Bardhe (Michael Haneke) - Austri
39- Les beaux gosses (Riad Sattouf) - France
40- Ricky (François Ozon) - France
41- La journée de la jupe (Jean Paul Lilienfeld) - France
42- A l’aventure (Jean-Claude Brisseau) - France
43- Barishtet e çmendura (Alain Resnais) - France
44- E quanin Elly (Asghar Farhadi) - Iran
45- 35 rhums (Claire Denis) - France
46- OSS 117 : Rio ne répond plus – Michel Hazanavicius - France
47- Inglorious Basterds (Quentin Tarantino) - USA
48- United Red Army (Kôji Wakamatsu) - Japoni
49- Baleti i Operas se Parisit (Frederick Wiseman) - USA
50- The Informant! (Steven Soderbergh) - USA
51- Adieu Gary (Nassim Amaouche) - France
52- Strella (Panos H. Koutras) - Greqi
53- Parque Vía (Enrique Rivero) - Meksike
54- Drag me to hell (Sam Raimi) - USA
55- Jete muti (Felix Van Groeningen) - Belgjike
56- 36 vues du Pic Saint-Loup (Jacques Rivette) - France
57- Girlfriend Experience (Steven Soderbergh) - USA
58- La fille du RER (André Téchiné) - France
59- Hadewijch (Bruno Dumont) - France
60- 3 Majmunët (Nuri Bilge Ceylan) - Turqi
61- Tony Manero (Pablo Larrin) - Kili
62- Avatar (James Cameron) - USA
63- La Famille Wolberg (Axelle Ropert) - France
64- The Hurt Locker (Kathryn Bigelow) - USA
65- Ordinary people (Vladimir Perisic) - Serbi
66- Tulpan (Sergey Dvortsevoy) - Kazakistan
67- Gruaja pa koke (Lucrecia Martel) - Argjentine
68- Au voleur (Sarah Leonor) - France
69- Wendy et Lucy (Kelly Reichardt) - USA
70- Where The Wild Things Are (Spike Jonze) - USA
71- District 9 (Neill Blomkamp) - Afrique du Sud
72- Harvey Milk (Gus Van Sant) - USA
73- The Chaser (Na Hong-Jin) - Korea e Jugut
74- Tokyo Sonata (Kiyoshi Kurosawa) - Japoni
75- Gran Torino (Clint Eastwood) - USA
76- Public Enemies (Michael Mann) - USA
77- Revolutionary Road (Sam Mendes) - USA
78- Antichrist (Lars von Trier) - Danimarke
79- Benjamin Button (David Fincher) - USA
80- Le père de mes enfants (Mia Hansen-Love) - France
81- Thirst (Park Chan-wook) - Korea e Jugut

****************************************************
D. Filma te keqinj (qe nuk kane merituar te shihen…)

82- Very Bad Trip (Todd Phillips) - USA
83- Bronson (Nicolas Winding Refn) -Angli
84- Kinatay (Brillante Mendoza) - Filipine
85- Irène (Alain Cavalier) - France
86- Paranormal Activity (Oren Peli) - USA
87- [Rec]2 (Jaume Balagueró, Paco Plaza) - Spanje
88- Un lac (Philippe Grandrieux) - France
89- Story of Jen (François Rotger) - Kanada
90- Morse (Tomas Alfredson) - Suedi
91- The Road (John Hillcoat) - USA
92- Of Time and the City (Terence Davies) - Angli
93- Einaym Pkuhot (Haim Tabakman) - Israel
94- Qu’un seul tienne et les autres suivront (Léa Fehner) - France
95- Departures (Yojiro Takita) - Japon
96- Michael Jackson’s This Is It (Kenny Ortega) - USA

Kur beri nje film siç qe ai TITANIC, James Cameron arriti tre fitore:

1. realizoi filmin me fitim-prurës ne historine e kinemase
2. fitoi 11 OSCAR
3. filmi u kthye ne mit planetar qe s’ngeli njeri pa e pare.

Nga ana tjeter, James Cameron nuk eshte ndonje zanatçi blockbuster-ash qe xhiron njeri pas tjetrit filma te komanduar nga Hollywoodi (psh, si puna e Emmerich me “indipendence day” apo “2012″… mora nje shembull). TITANIC-un, Cameron-i e realizoi plot para 12 vitesh, e qe atehere, s’kish bere ndonje film tjeter. Nje armë e forte per te besuar qe eshte menduar mire pa e ka realizuar AVATAR-in e tij, qe ka dale me 16 dhjetor, njeherazi ne USA, Europe e kudo neper bote. Dhe siç thuhet, kish 12 vjet qe “priste” qe teknologjia te arrinte ne ate nivel qe te mund ta lejonte berjen e nje filmi te tille (nje perzierje e efekteve kompiuterike me lojen reale). Shto ketu qe ai vete eshte skenaristi, regjizori, por dhe producenti i AVATAR. Shkurt, jo pak faktorë per tu tunduar e per te shkuar me e pà nje film te tille, qe ne aparence, duket se i drejtohet nje publiku me se shumti adoleshent.

Ndaj dhe lind pyetja: AVATAR, me mire apo më keq se TITANIC-u ??

Zakonisht, regjizorët qe kane disi respekt per lirine e krijimit te tyre dhe qe arrijne nje sukses si ai i TITANIC-ut, pas berjes se nje filmi te tille, angazhohen e bejne nje film më modest, me “te vogel”, me “me kembe ne toke” (gjithmone, ne planin financiar), per te pasur neser-pasneser nje hapsire manovrimi per filmat e tyre te ardhshem si dhe per tu mbrojtur disi nga sfida e famshme : “lart e me lart”.

Ne kundershtim me kete llogjike (edhe pse kufiri ishte i larte sa s’ka më per “shkak” te triumfit te pa-precedent te TITANIC-ut !), eshte me se e dukshme ambicja e James Cameron-it me AVATAR-in e tij per te tentuar per më lart, akoma e akoma per më lart. Per shembull : ka punuar me teknikat e reja grafike mbi 10 vjet qe te arrinte per shembull qe, shprehjet e fytyres njerezore, te mund t’ja ngjiste avatarëve (ufo-ve) te tij krejtesisht numerikë; ose perdorimi i kamerave 3 dimensionale (une nuk e pash ne 3D : nuk shfaqej i tille ne kinemane ku shkova).

Por pikerisht, ne kete pike (performancat teknologjike e grafike), filmi me bindi më se pakti ! Per te mos thene qe me se shumti më la indiferent (ndonjehere edhe me irritoi…). Me gjithe prirjen e mire qe kisha per ta pelqyer.
Jo pak gjera duken “déjà vu” (te para më pare), sidomos ne lojrat video apo ne filmat e animuar…

Zeri po ashtu lë per te deshiruar…., muzika shpesh korale alla-afrikane, me flaute alla-Titanic; vertet asgje e re dhe shpesh here kitsch (kiç).

Megjithate, mbetet narracioni (gjeja qe me pelqen veçanerisht tek Cameron, pikerisht tek TITANIC-u, eshte narracioni), narracion qe regjizori e zoteron fort mire; ose vizioni qe ka ai per boten, per njeriun dhe eksperiencat e tij (interesante keto gjera ne film !!), edhe pse personifikimi (incarnation-i) nuk eshte gjithmone ne forme harmonike dhe teresisht bindese.

ne foto: James Cameron

Historia e filmit : jemi shume e shume shekuj pas atij te XXI. Njerezimi ka zbuluar nje planet, planetin Pandora, dhe shkon atje per te zbuluar nje mineral te çmuar qe zgjidh krizen alarmante te energjise ne Tokë. Ne kete planet, jetojne disa qenie jashtetokesore, te quajtur Navis. Nje si pune tribuje.
Jake, heroi i filmit, zoteron ne vetvete nje avatar, nje veti metamorfozuese, per tu infiltruar midis popullates se planetit ne fjale, qenie te gjata 3 metershe ngjyre blu e me bisht shume funksionalesh. Dhe prap se prap, te duket se “i ke pare diku” !

Dhe ne fakt, banorët e planetit Pandora te kujtojne indianët e Amerikes ! Sikurse dhe filmi te kujton TITANIC-un. Vetem se kesaj here, pikeshikimi regjizorial nuk eshte ne anen e pushtuesve (anglezeve), por ne anen tjeter, ne ate te popullates vendase (indianet e amerikes = popullsia e planetit Pandora). A thua se, edhe pse Tokësorëve u ka ardhur ne maje te hundes te qenit njerezorë (AVATAR do te thote metamorfozim), edhe pse “shpetimi” shihet tek kontakti me jashtetokesoret (alienët — kesaj rradhe, nuk jane ata, por jemi ne më të zhvilluar), pra edhe pse “shpetimi” shihet tek post-humanizmi, prap se prap …bishti i “qenit” mbetet bisht !

Eshte hera e pare qe shkruaj ne kete ditar per nje ekspozite video, ose me sakte, per nje instalacion video. Per fat, autor i saj eshte Apichatpong Weerasethakul, regjizori tailandez i te famshmit “Tropical Malady“, perndryshe nje nga më premtuesit regjizorë te rinj aktuale.

Ky instalacion video ndodhet aktualisht ne Muzeun e Artit Modern te qytetit te Parisit dhe pata fatin ta vizitoj.

5 filma prezantohen ne 3 salla te ndryshme. Shoqeruar nga dy-tre objekte te ndryshme si psh nje mitraloz i ngulur ne toke, disa portrete femijesh e adoleshentesh, per te riprodhuar atmosferen e xhirimit te filmave ne fjalë qe shfaqen “non stop” ne 3 salla te ndryshme :

-Making of the Spaceship dokumenton ndertimin e nje strukture ovoide si nje anije kozmiko-kohore.
-A Dedicated Machine tregon ngritjen e ketij objekti arkitekturor naten.
-Nabua Song, eshte interpretimi i nje kenge qe perkujton perplasjen midis ushtrise dhe fshatareve, vite me pare.
-I’m Still Breathing, - eshte xhirimi i nje clip-i te nje grupi rrok tailandez ne rruget e fshatit.
-Phantoms of Nabua, metrazh i shkruter (10 minuta) per te cilin kemi diskutuar edhe ne kete forum ketu : http://www.forumishqiptar.com/showpo…8&postcount=59 e qe mund te shihet falas ne adresen ne fjale.

Gjeja më evidente e filmave ne fjale eshte fuzionimi i kohëve, i shumë koheve njeheresh : koha e fiksionit (filmit), koha e mitit, koha e Historise (me H te madhe!), koha e se tashmes (jeta e perditshme, aktualiteti politik etj etj). Ky fuzionim proçedon ne kohe te dyfishtë : ne kohen astronomike (koha e perditshme) dhe në ate kalimtare te ekspozites. Fragmentet formojne nje lloj filmi te copetuar ne disa fragmente, qe eshte nderkohe edhe nje fare “making-of”-i, endrra e nje filmi te ardhshem te regjizorit, spektri ose hija e nje historie (njerezore).

Spektatori hyn ne ekspozite pa patur nevoje per prolog. Dhe ballafaqohet me te rinj fshatare, pasardhes te fshatareve te dikurshem komunistë, dikur ne konflikt me armë me Ushtrine. Sot behet fjale per nje popullsi apolitike, indiferente per te kaluaren. Ne fakt, pergatitja e filmit eshte i vetmi sheqtesim i tyre, eshte realiteti i tyre kryesor, realitet bujar per nje ekspozite te tille : filmi lind perpara syve te tyre dhe njeheresh perpara syve tane (vizitorëve e ekspozites).

Primitive lind nga zbulimi i nje hapsire gjeografike (xhungla tailandeze) dhe nga nje anketim, nga i cili lind nje histori (shtypja e nje popullate nga Ushtria). Kjo hyn ne rezonance me aktualitetin e sotem tailandez, duke evokuar politiken e keqe te kryeministrit tailandez Thaksin Shinawatra dhe familjes se tij (gje qe me kujtoi ate te qeverisjes se sotme te Shqiperise…).

Regjizori Weerasethakul transformon kinemane ne spektografi. Dmth, njeri nga motivet kryesore te ekspozites eshte drita, e filmuar ballazi, duke verbuar hapsiren dhe duke krijuar spektre rreth saj. Tek Tropical malady, kjo ishte nje nga gjestet plastike me te forta te filmit ku Weerasethakul perdorte driten e neonit per te hapur “kanale” brenda imazhit, duke ftuar spektatorin ta perjetonte filmin edhe si eksperience materiale dhe fizike.Forca e xjestit te filmave te ekspozites se Weerasethakul bazohet mbi nje “paradoks” : mos-intervenimi i regjizorit ne drejtimin e aktoreve dhe nje fare “artificialiteti” qe eshte goxha evident. Mizaskena ka te beje thjesht me regjistrimin e nje atmosfere te caktuar, asaj te xhirimit te filmave ne fjale, e shoqeruar nga prezenca e elementeve me drite, te infiltruar ne xhungel : topa futbolli qe marrin flake, prozhektore, vetetima, prezenca shkaterruese e te cilave thyen heshtjen dhe qetesine e genjeshtert qe mbizoteron ne xhungel. Pikerisht, shkaterrimi lejon riciklimin, prej nga lind nje proces permanent reinkarnacioni (rilindjeje). Pa patur nevoje te kete njohuri mbi reinkanacionin budist, spektatori kupton se behet fjale per vënien e nje realiteti te sotem (bazuar tek shoqeria e konsumit) nen perspektiven e te kaluares, dmth edhe te se ardhmes. Per te konfirmuar nje vazhdimesi historike, kunder harreses (dmth dhe mohimit) te krimit.

Ushtrim kujtese.
Skalitje e mendjes (spirit) permes drites.

Master piece !

Miku yne fuorisync me informon qe, ne kuadrin e Bienales së Tiranës 2009, çelet sot episodi i 3-të.

Në bashkëpunim me Akademinë e Multimedias dhe Filmit, Marubi, Tiranë, ne kete episod, ka dhe nje program me Filma ku figurojne disa qe asesi nuk duhen humbur :

E diel 11 Tetor / Sesioni 1

Ora 18.00 Filmi me regji te Chantal Akerman (Belgjike):
- “Jeanne Dielman, 23 quai du commerce, 1080 Bruxelles”,
1975, 193′ -

E hënë 12 Tetor / Sesioni 2

Ora 18.00 filmi me regji te Chantal Akerman:
- “D’Est” (East), 1993, 110′

E martë 13 Tetor / Sesioni 3
18.00 filmi me regji te Chantal Akerman:
- De l’autre côté (From the other side), 2003, 99′10′’

E mërkurë 14 Tetor / Sesioni 4

ora 18.00 filmi me regji te Raymond Depardon (France):
- “10e chambre“, 2004, 105′ - nje nga filmat me te mire te dokumentaristit me te mire aktual francez, R. Depardon

Ora 20.00 :
filmi me regji te Danièle Huillet dhe Jean-Marie Straub:
- ““Sicilia !”“, 1998, 64′

E premte 16 Tetor / Sesioni 6

ora 19.00 filmi me regji te Apichatpong Weerasethakul (Tailande):
- “Tropical Malady”, 2004, 115′

programi i plote: http://tica-albania.org/TICAB/Shqip/…episode-3.html

Që Juritë e Festivalit te Kanës shpesh here jane pa piken e gustos, kjo u mor vesh. Por te pakten te kene pak llogjikë : si ka mundesi te mos i jepnin qofte dhe nje çmim te vetem nje filmi kaq te mrekullueshem siç eshte filmi palestinez “The time that remains” ?? Jo pse filmi vete ka nevoje per çmime, por sepse regjizori palestinezi Elia Sulejman (pa dyshim, më i talentuari nder regjizorët e Lindjes se Mesme !) per te realizuar filmat e tij ka nevoje per parà ! Dhe dhenia e nje çmimi filmit te tij (per mua, ai meriton vertet Palmen e Arte !) , do ta ndihmonte sa s’behet per te gjetur diç me kollaj financime.
Me kë flet, me Isabelle Hupert ??…

“The Time That Remains” (KOHA QE KA NGELUR) eshte film pjeserisht autobiografik (pa dyshim, nje nga filmat me Prustianë qe me eshte dhene te shikoj, ne sensin e “Në kerkim te kohes se humbur” te Marcel Prust-it) dhe rinderton ne kater etapa te ndryshme (1948, 1970, 1980, 2009) jeten e nje familjeje palestineze, ne fakt, jeten e familjes se prinderve te regjizorit.

Film nga ata te rrallet qe ndikon tek mua deri dhe ne modifikimin e veshtrimit tim mbi boten dhe gjerat qe e rrethojne (nuk flas per gjeopolitike: flas per te perditshmen, per prezencen fizike te qenieve dhe objekteve).
Gjate shikimit te filmit, nganjehere, pata ndjesine qe ai mund te kthehej ne “mekanik”, pak si “bosh”, por sa here tentonte te me kapte nje ndjesi e tille, filmi (regjizori) vinte dhe me kerkonte mua, si spektator, permes te qeshures ose emocionales. Filmi kalon jo pak shkallë, eshte e habitshme biles se me ç’eneregji i kalon ato shkallë ! Dhe nganjere kete e arrtin qofte dhe me nje skene te vogel prej 30-40 sekondash (per ata qe mund te kene pare filmin: nena e semure e regjizorit, tek leviz kemben poshte tavolines nen ritmin e muzikes !- skene e magjishme me fuqi te hatashme, por qe zgjat fare pak sekonda !!).

Shpesh, Elia Sulejman eshte krahasuar me Buster Keaton. Per mendimin tim, Keaton ka me shume te beje me melankoline. Elia Sulejman eshte diçka tjeter, eshte me shume nje memec ne revolte !

Per ta mbyllur kete faqe postimesh dedikuar zhanreve te kinemase:

Deri më tani, kam bere pak hilé : kam anashkaluar dy zhanret kryesore te filmit : komedine dhe dramen (qe sigurisht e ka burimin nga teatri antik grek : ndarja ne komedi dhe tragjedi, qe eshte ndarje ne funksion te distances ne raport me realen e perjetuar nga personazhet). I kam anashkaluar per arsyen e thjeshte se duke qene zhanret kryesore, isha i sigurt se do lija pa permendur jo pak filma qe me pelqejne.

Zhanri i komedise ka nen-ndarjet e veta (komedi sociale, sentimentale dhe burkeske), ndersa ai i drames po ashtu ka si nen-ndarje : dramen psikologjike (ku bejne pjese dhe filmat “drame adoleshence” per te cilet shkruajta diçka), drama sentimentale, sociale dhe epike.

Kete postim po ja dedikoj kesaj te fundit, pra dramës epike. Jane jo pak filma qe me pelqejne nga ky zhanër !

Ajo qe i dallon filmat epikë eshte fakti se e verteta (historike) nuk eshte kriter kryesor : vendin e historikes e ze heroikja !

10 filma epikë qe i dua fort:

1. The New World (2005) me regji te Terence Malick (USA) http://filmjournal.net/autori/2009/0…rrence-malick/

2. Accattone (1961) me regji te Pier Paolo Pasolini (Itali)

3. Honor de cavalleria -Nderi i kavalerisë (2006) me regji te Albert Serra (Spanje) http://filmjournal.net/autori/2009/0…-albert-serra/

4. Andrei Roublev (1966) me regji te Andrej Tarkovsky (Rusi)

5. Malet me blerim mbuluar (1971) me regji te Dhimiter Anagnostit (Shqiperi)

6. Once Upon a time in America (1983) me regji te Sergio Leone (U.S.A.)

7. Taxi driver (1976) me regji te Martin Scorsese (USA)

8. Greed (1925) me regji te Erich von Stroheim (USA)

9. El Cant dels ocells -(2008) me regji te Albert Serra (Spanje) http://www.forumishqiptar.com/showpo…3&postcount=57

10. Il gattopardo (1963) me regji te Luchino Visconti (Itali)

E famshmja kinema, aq sa eshte politike, aq eshte dhe erotike ! Normale, sepse ne fund te fundit, per filmime (vezhgime) trupash njerezore behet fjale : trupat qiellore i vezhgon teleskopi ! (lol).

Megjithate, edhe pse erotikja pershfaqet kudo ne çdo film, ekziston nje zhaner më vete, filmi erotik, qe ka per mision pershkrimin e senseve te kenaqesise se qenies njerezore si dhe fuqise se sensualitetit.

Disa filma erotikë qe i kam fort qejf :

1. Choses secretes - Secret things (2002) me regji te Jean-Claude Brisseau (France)

2. Viridiana (1961) me regji te Luis Buñuel (Sapnje)

3. Ultimo tango a Parigi (1972) me regji te Bernardo Bertolucci (Itali)

Me vjen keq qe ende s’me eshte dhene mundesia te shoh L’âge d’or (1930) te Buñuel, qe konsiderohet si manifest i filmit erotik !

Mendimi im (dhe nuk besoj te jem i vetmi) eshte se, gjithshka ne kinematografi eshte politikë. E vetmja menyre per nje regjizor apo produktor per te na bindur se permes filmit te tij ai nuk ka bere politikë, eshte të bëjë diçka që i ngjan gjithshkaje (paçavure,video-clip,…), perveç… kinematografise !

Megjithate, ekziston nje zhaner me vete, filmi politik, si zhanër, i cili vë ne skene ushtrimin e pushtetit nga njera ane, dhe nga ana tjeter, perpjekjet e individit ose te nje grupi individesh per te realizuar marrjen e tij. Filmi politik gjithashtu perfshin kauzat e medha per liri, progres, luften kunder racizmit e diskriminimeve te tjera. Nje nga nen-ndarjet e tij eshte “drama sociale” (filmat sociale, siç quhen zakonisht), qe nuk po i fus ne kete postim e do u kushtoj nje postim me vete.

Kur eshte i mire, filmi politik mund te jete i hatashem, por si duket zhanri eshte i veshtire per te qene i arrire, edhe pse i lehte ne dukje.

10 filma politikë, te preferuarit e mi :

1. Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975) me regji te Pier Paolo Pasolini (Itali)

2. Notre musique - Muzika jone - (2003) me regji te Jean-Luc Godard (France)

3. Dernier maquis -Çeta e fundit- (2008) me regji te Rabah Ameur-Zaïmeche (France) http://filmjournal.net/autori/2009/0…meur-zaimeche/

4. Nicht versöhnt- Të papajtuar- (1965) me regji te D. Huillet & J.-M. Straub (Gjermani)

5. Hunger (2008) me regji te Steve McQueen (Angli) http://filmjournal.net/autori/2009/0…steve-mcqueen/

6. Palombella Rossa (1989) me regji te Nanni Moretti

7. Dalla Nube alla Resistenza (1979) me regji te D. Huillet & J.-M. Straub (Itali)

8. Le Dictateur (1940) me regji te Charles Chaplin (USA)

9. The Cheyenne autumn (1964) me regji te John Ford (USA)

10. Buongiono, notte (2003) me regji te Marco Bellocchio

Nese ka nje “film politik” qe do doja ta shikoja, eshte ai i Eisenstein-it : “Staroye i novoye“ (La ligne générale) 1929.

Meqe kemi folur perpara pak kohesh per filmat per femije (ose me sakte, per filmat mbi “dramen e femijerise“, kesaj rradhe diçka mbi ato qe trajtojne dramen e adoleshences :

10 filma “dramë adoleshence“ qe më pelqejne shume :

1. Last days (2007) me regji te Gus Van Sant (USA) http://filmjournal.net/autori/2009/0…-gus-van-sant/

2. Woman Is the Future of Man (2003) me regji te Hong Sang-soo (Korea e Jugut)

3. La vie de Jésus (1997) me regji te Bruno Dumont (France)

4. Superbad (2007) me regji te Greg Mottola (USA) http://filmjournal.net/autori/2009/0…-greg-mottola/

5. Falscher Bekenner (Gênjeshtari) 2006 me regji te Christoph Hochhaüsler (Gjermani) http://filmjournal.net/autori/2009/0…-hocchhausler/

6. Steak (2007) me regji te Quentin Dupieux (France) http://filmjournal.net/autori/2009/0…entin-dupieux/

7. Vive l’amour (1994) me regji te Tsai Ming-liang (Tajvan)

8. Paranoid Park (2007) me regji te Gus van Sant (USA)

9. A nos amour (1983) me regji te Maurice Pialat (France)

10. Rebel without a cause (1955) me regji te Nicholas Ray (USA)

Meritojne po aq te lëvdohen :

Wassup rockers (Larry Clark), Millennium mambo (Hou Hsiao-Hsien), Maarek Hob - Dans les champs de bataille (Danielle Arbid), Elephant (Gus Van Sant), La rivière (Tsai Ming-liang), Oh ! Soo-Jung (Hong Sang-soo), Gerry (Gus Van Sant).

Filmat fantastikë:

Jane ata filma qe përshfaqin nje eveniment i cili nuk mund te shpjegohet me ligjet e botes se perditshme.

Shumica e filmave te sotem fantastikë, per fat te keq jane te mbushur me mostra qe me demek te kallin datën, por shpesh harrohet se ne origjine, ky zhaner ka lindur nga ankthet e shpirtrave te shqetesuar.

10 filma fantastikë qe i dua fort:

1. Stalker (1979) me regji te Andrej Tarkovsky (Rusi)

2. The Ghost and Mrs Muir (1947) me regji te Joseph Mankiewicz(USA)

3. Carrie (1976) me regji te Brian de Palma (USA)

4. Freaks (1932) me regji te Tod Browning (USA)

5. The Village (2004) me regji te M. Night Shyamalan (USA)

6. The Host (2006) me regji te Bong Joon-ho (Korea e Jugut)

7. Nosferatu (1922) me regji te Friedrich Murnau (Gjermani)

8. Lost highway (1996) me regji te David Lynch (USA)

9. Shining (1979) me regji te Stanley Kubrick (USA)

10. Frankenstein (1931) me regji te James Whale (USA)

  

Film noir :

Historikisht, “Film Noir” (film i zi- perkthyer fjale per fjale) jane quajtur ato filma te Periudhes se Arte te Hollywood-it (vitet ‘40-’50 te shek. qe shkoi) qe ilustrojne nje fare atmosfere tragjike, “te zeze”, ku perzihen vrasja, krimi, pabesia, tradhetia, xhelozia e fatalizmi.

Por dhe per kete zhaner, “kufijte” mbeten tejet te diskutueshem: disa e konsiderojne “Vertigo” te Hitchcock-ut si “film noir”, te tjere jo, me pretekstin e kombinimit te ngjyrave dhe me vizionin specifik te regjizorit ndaj ngjarjes dhe personazhe…

However,

Ja nje liste me 10 “filma noir“ qe me pelqejne sa s’behet :

1. Mulholland Drive (2001) me regji te David Lynch (USA)

2. L’argent (1982) me regji te Robert Bresson (France)

3. Vertigo (1958) me regji te Alfred Hitchcock (USA)

4. Hana-Bi (1997) me regji te Takeshi Kitano (Japoni)

5. Point Blank (1967) me regji te John Boorman (USA)

6. They live by night (1949) me regji te Nicholas Ray (USA)

7. The Big Sleep (1946) me regji te Howard Hawks (USA)

8. Out of the Past (1947) me regji te Jacques Tourneur (USA)

9. Pulp Fiction (1994) me regji te Quentin Tarantino (USA)

10. À bout de souffle (Breathless; 1960) me regji te Jean-Luc Godard (France)

Filmat biografikë (bio-pics) :

E kemi thene disa here ketu qe, problemi i filmave biografike eshte se shpesh ata marrin persiper te rrefejne te gjithe jeten e nje heroi real : nga fillmi i jetes se tij deri ne fund. Mua më duket se nuk eshte ne fuqine e filmit (si mjet shprehes artistik) qe te marre persiper te shfaqë si duhet (dmth, bindshem artistikisht !) kete gje. Ndaj dhe filma te tille behen patetike, kur shikojme personazhin me paruke, ne fund te filmit, me demek, i plakur…. E te tilla karagjozlleqe enfantile…

Keshtu qe i bie, qe, filmat e mire biografike jane ata qe se pari plotesojne kete “kusht”, pra te rrefejne vetem nje copë-jete nga ajo e nje personi (heroi…).

Sot prodhohen jo pak filma biografike, por te mirët numerohen me gishtat e njeres dorë :

1. Il vangelo secondo Matteo (Ungjilli sipas Shën-Mateos) (1964) me regji te Pier Paolo Pasolini (Itali ) padyshim, I VETMI FILM I MIRE kushtuar Jezu-Krishtit !

2. The Queen (2006) me regji te Stephen Frears (Angli) http://filmjournal.net/autori/2009/0…tephen-frears/

3. Jeanne d’Arc (1928) me regji te Carl Theodor Dreyer (Danimarke)

4. The sun (2005) me regji te Alexandr Sokurov (Rusi) http://filmjournal.net/autori/2009/0…xandr-sokurov/

5. Van Gogh (1991) me regji te Maurice Pialat (France)

6. Moloch (1999) me regji te Alexandr Sokurov (Rusi) – pa dyshim, i vetmi film i mire “kushtuar” Hitlerit !

Filmat dokumentarë :

Shpesh i them vetes se, duam apo nuk duam, e ardhmja e fiksionit (e “filmit artistik”, ose e “filmit me metrazh te gjate”), heret a vone, do te jete dokumentari. Jo se “filmi dokumentar” do te zevendesoje fiksionin ( njeriu ka dhe do te kete perhere nevoje per fiksion, per “ikje” nga realiteti, per trillim), por dokumentari, dokumentarizimi i ngjarjeve dhe historive njerezore do te zërë gjithe e më shume vend ne filmat artistikë.

Ne nje fare menyre, mund te thuhet se ka dy lloj filmash dokumentarë (flasim gjithmone per dokumentarin artistik):
1- dokumentari për dikë, për diçka,… (nje ngjarje, nje personazh,…)
2- dokumentar i “fiksionuar”, i “shpikur”, dmth nje dokumentar ku heronjtë luajne vete rolin e tyre, “si ne film”. Ketu fillon dhe lind i famshmi debat mbi kufirin midis fiksionit dhe dokumentarit dhe ajo qe shprehja me lart mbi dokumentarin si ardhmëri e fiksionit.

10 dokumentrë qe me pelqejne shume e me vijne ne mendje (sigurisht qe do kem harruar jo pak…) :

1. A l’Ouest des rails (Tie Xi Qu: West of the Tracks) -2003 me regji te Wang Bing (Kinë)

2. Le fond de l’aire est rouge (Horizonti eshte i kuq) (1977) me regji te Chris Marker (France)

3. Les maîtres-fous (The Mad Masters) (1954) me regji te Jean Rouch (France)

4. In girum imus nocte et consumimur igni (1978) me regji te Guy Debord (France)

5. Grizzly man (2004) me regji te Werner Herzog (Gjermani)

6. Itchkéri Kenti (Bijtë e Ceçenisë) (2007) me regji te Florent Marcie

7. S21 (2002) me regji te Rithy Panh (Kamboxhia)

8. Le moindre geste (Më i vogli xhest) (1971) me regji te Fernand Deligny (France)

9. Fortini/Cani (1973) me regji te Jean Marie Straub & Danielle Huillet (Itali)

10. Nuit et Brouillard (Night and Fog) (1956) me regji te Alain Resnais (France)

Po ashtu, me kane pelqyer shume e meritojne te permenden : Las Hurdes (Luis Buñuel), Le Brahmane du Komintern (Vladimir Léon), By the ways (Vincent Gerard & Cédric Laty), Retour à Kotelnitch (Emmanuel Carrère), Rue Santa Fé (Carmen Castillo).

*Do deshiroja shume te shihja : Shoah (Claude Lanzmann), Le Chagrin et la Pitié (Marcel Ophüls), Comizi d’amore (Pasolini), Nanook of the North (Robert Flaherty), Menk [Ne] (Artavazd Pelechian), Sans soleil (Chris Marker), Traite de bave et d’eternite (Isidore Isou), Méditerranée (Jean-Daniel Pollet), News from home (Chantal Akerman), Le sang des bêtes (Georges Franju).

Road-movie :

Road-Movie eshte film-udhetim, më së shpeshti ne makinë (ose me kerr). Origjinën e tij te vertete ky zhanër e ka ne vitet ‘60, ne USA, si pjese e kunder-kultures amerikane te atyre viteve. Qellimi i filmave te tille nuk eshte shkohet nga pika A ne piken B, por ikja nga “diçka”, ikja drejt nje te panjohure. Me shume se nje udhetim gjeografik, behet shpesh fjale per nje udhetim te brendshem, ne vetvete.

10 road-movie que j’adore :

1. طعم گيلاس (Taste of Cherry) 1997 me regji te Abbas Kiarostami (Iran)

2. Two-Lane Blacktop (1971) me regji te Monte Hellman (USA)

3. Vanishing Point (1971) me regji te Richard C. Sarafian (USA)

4. Le plein de super (1975) me regji te Alain Cavalier (France)

5. Im Lauf der Zeit (1975) me regji te Wim Wenders (Gjermani)

6. Stranger than paradise (1984)me regji te Jim Jarmusch (USA)

7. Le passe-montagne (1978) me regji te Jean-François Stévenin (France)

8. Midnight Cow-boy (1969) me regji te John Schlesinger (U.S.A.)

9. The grapes of wrath (1940) me regji te John Ford (USA)

10. Easy Rider (1969) me regji te Dennis Hopper (USA)

Po e vazhdoj me nje zhanër (gjini) tjeter filmi qe e kam fort per zemër, melodramën, edhe pse sot eshte veshtire te gjesh filma te mire te ketij zhanri.

Zyrtarisht, melodrama eshte nje zhanër qe ne origjine vjen nga teatri e ku momente lumturie dhe momente fatkeqesie gershetohen me njeri-tjetrin dhe gjate te cilëve, nga momenti ne moment, fatkeqesia mund te triumfoje. Temat kryesore te melodramave jane persekutimi i pafajesise, besa e prerë, miqesia hipokrite, dashuria e tradhetuar, triumfi i tiranisë. Shkurt : situata patetike.

10 melodrama qe i kam fort per zemër :

1. Angst Essen Seele Auf (Ali: Fear eats the soul) (1973) me regji te Rainer Fassbinder

2. Imitation of Life (1959) me regji te Douglas Sirk

3. The bridges of Madison County (1995) me regji te Clint Eastwood

4. An affair to remember (1957) me regji te Leo McCarey

5. City Lights (1931) me regji te Charles Chaplin

6. Hable con ella (2002) me regji te Pedro Almodovar

7. The Ghost and Mrs Muir (1947) me regji te Joseph Mankiewicz

8. Home From the Hill (1960) me regji te Vincente Minnelli

9. Titanic (1997) me regji te James Cameron

10. All that Heaven allows (1955) me regjit e Douglas Sirk