“STOKER” - film amerikan me regji te koreanit Park Chan-wook

Ose thene ndryshe: regjizori i ’Old Boy’ -it (film-femijeror ngaqe jomjaftueshem guximtar ne cinizmin e tij) si dhe i “Thirst” (film qesharak, pasi po aq joguximtar ne groteskun e tij) por amà edhe regjizor i ”I’m a cyborg” (komedi e shkelqyer absurdo-romantike, pretekstshmerisht fantastiko-shkencore), kesaj rradhe ka kaluar oqeanin (me siguri ate Paqesor) dhe ka shkuar ne West Coast, per te bere nje film… hollywoodjan! Me Nicole Kidmanin super-star!

Keshtu qe hajt mo, shkuam e pame edhe kete filmin e rradhes se ketij koreokarafilit (dmth karafilit korean) sepse me kish ngelur ne mendje (per mire !) “I’m a cyborg”-u i tij, i cili, ne nje fare menyre, me bente te besoja qe pikerisht, kur nje karafil nuk e merr fort seriozisht ‘virtuozitetin’ e tij (te supozuar jo nga une, ok?), mund te na ofroje edhe aroma femijerore naive e origjinale, dhe jo infantile groteske dhe vulgare. Por edhe kesaj rradhe, na doli qe ish kjo e dyta…

Ne fakt, keta regjizoret qe vijne nga universi i realizimit te reklamave dhe video-clipeve, kane gjithmone diçka prej karagjozeje: kamera rrotullohet 360° çdo 36 sekonda te filmit; personazhet shfaqen e zhduken me shpejtesine e drites ne ekran (i fusin nje grimasë dhe rishqaqen duke i futur nje tjeter ose duke vrare nje tjeter personazh) etj etj. Shkurt, ku rafsha mos u vrafsha keta video-klipistët : ngaterrojne kinematografine me ceremonine e lojrave olimpike (o Danny Boyleeeee! )

Shkurt: filmi ben sikur mban ne vetvete, nga ana skenaristike, nje ’sekret’ kushedi se çë, por ne fakt, pikerisht per shkak te mizaskenes, pothuaj gjithshka kthehet ne fllucke sapuni. Biles mund te thuhet me plot gojen se “Stoker’ eshte shembull tipik i filmit qe konfirmon se permbajtja (skenari ne rastin tone) dhe forma (regjia) shkojne paralelisht: nje regji karagjoze dhe infantile korrespondon me nje histori qesharake dhe meskine (nje vajze e re, e para e klases, sipas filmit, nuk mund te na jete veçse e ardhur nga nje familje borgjeze, nuk mund te na jete veçse e shemtuar ke zoti dhe mbi te gjitha, psikopate per arsye gjenetike… te trasheguara ! ). Pfffff…
    

nota :  3.0

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=JNpDG4WR_74

( “Yi dai zong shi” aka “The Grandmaster” ) -film hongkongez me regji te Wong Kar-wai

Jo gjithmone ne historine e kinemase, por jo dhe rralle, ka ndodhur qe nje regjizor (i cili i thote vetes ose i thone te tjeret autor) heret a vone realizon nje film biografik qe, perveç se i dedikohet nje personazhi historik real,  ka diçka me shume se kaq: behet fjale per Heroin e tij, ose me sakt, per heroin e ‘fshehte’ qe regjizori e ka mbajtur ne zemer per vite te tera. Dhe qe me ne fund i dedikon nje film!
Po ashtu, më eshte dashur jo pak kohe te konstatoj se, nese kane diçka te perbashket keta filma, eshte fakti se pothuaj te gjithe, ne realizimin e tyre, u kane marrë goxha regjizoreve respektivë. Per shembull, kur shikon “Che Gevaren” e Soderbergut (te cilit i eshte dashur me shume se dhjete vjet per ta realizuar, pas nje pune gati titanike me pothuaj te gjithe bashkekohesit e Che-së qe jane ende gjalle), kupton menjehere se nuk behet fjale thjesht per nje ‘portret’ biografik te tij. Biles shpesh ne kesi rastesh, primar nuk eshte asfare elementi biografik (ai eshte se eshte, u mor vesh), por regjizori do te dale “diku tjeter”, diku me larg se thjesht autenticiteti biografik i heroit. Nese do ktheheshim mbrapsht ne historine e kinemase, te njejten gje do thoja edhe per “Edvard Munch” te Peter Watkins (regjizorit ‘par excellence’ te mallkuar anglez), sikurse nuk do ta thoja kete gje per “Kundun” (nje film banal e i shemtuar biografik kushtuar Dalai Lames) por i bere gjithesi nga nje regjizor i talentuar si Scorsese: shembull qe konfirmon se ky muhabet nuk eshte vetem ‘pune talenti’ .

Pergjithesisht, filma te tille biografike te bere “me zemer” (my Hero, my Love!) s’para jane pelqyer masivisht nga i famshi e i gjeri publik, sepse si i ‘zgjeruar’ qe eshte, ai ka perqafuar tashme mitologjine, mitizimin e heronjve ne fjale, keshtu qe nuk i ka mbetur shume vend ne sy e ne mendje per te pare diçka ‘tjeter’ tek ta, diçka ‘tjeter’ pertej asaj qe tashme eshte mitizuar. Per shembull, eshte evidente se Soderberg-ut, ajo qe i intereson tek portreti i Che Gevares, nuk eshte heroizmi i tij, por disa gjera shume shume here me te thjeshta ne dukje se  heroizmi. Ja nje shembull: azma qe mundon dike i cili eshte vete mjek per nga profesioni (Che, dora vete). Pra gjera te tilla, ‘te parendesishme’ ne dukje, por shume here me komplekse ne permbajtje, jane alfa dhe omega e filmave te tille; jane ‘detaje’ te tille qe i bejne keta filma te vaçante.

Me duket se te njejten gje ka patur ne mendje edhe nje artist po aq i veçante si Wang Kar-wai (regjizor i “In the mood for love”, “Chungking Express”, “Fallen Angel”, “2046″) kur ka realizuar filmin e tij te fundit, pra “The Gradmaster”, film dedikuar Ip Man (1893-1972), Mbretit te kung-fu-së, mesuesit te Bruce Lee!

Qe Wang Kar-wai eshte nje nga dy-tre regjizoret-mjeshtra më formalistë (stilistë, manieristë) aktualë, kjo dihet (dy-tre te tjeret i bie te jene Sokurovi e Gus Van Santi); gjithe ç’mbetej te shihej ishte se PER CFARE dhe SI e kish perdorur stilizmin e tij te famshem e te skajshem ne kete film kaq personal.

Siç thash me lart, filmi eshte portreti i Ip Man, mjeshtrit te madh te kung-fu-së. Ekzistojne tashme disa filma te tjere biografike kushtuar ketij personazhi (nuk i kam pare), por besoj se jane nga ata qe kane per shqetesim te vetem autenticitetin e heroit dhe kaq.
Me ç’pashe tek “The Grandmaster”, Wong Kar-wai nuk i eshte larguar temes qendrore te filmave te tij: preokupimit te tij per kohen, menyres se si rrjedh ajo, se si ajo shkon. Pra temporalitetin e gjerave dhe fenomeneve. Permes saj, regjizori ngre artistikisht disa pyetje ne film, si : ç’eshte nje mjeshter? si behesh mjeshter, gjithe duke seleksionuar dijet qe ke marre? si transmetohet dija? si pranohet humbja e dijeve me rrjedhjen e kohes? ç’eshte trashegimia? (jo materiale, kuptohet).

Nga 9 maji deri me 2 qershor :

 Galeria MIZA
Rr “Vaso Pasha” pallati 27, ( afer fakultetit te Drejtesise ), Tirana

• Galeria Miza ka kënaqësine t’iu ftojë në hapjen e ekspozitës “Pasolini Prossimo Nostro” në 9 Maj, e cila do të qëndrojë e hapur per publikun deri në 2 Qershor, 2013 me punët e katër artistëve qe jane influencuar nga Pier Paolo Pasolini. Pier Paolo Pasolini (1922 – 1975) është një nga figurat më kurajoze dhe me influencë në panteonin e artisëve të shekullit të 20të. Me një krijimtari të larmishme, e cila shtrihet në fusha si poezia, filmi dhe piktura, ai qëndron në pararoje të debateve të mes-shekullit (e më tej) mbi pabarazinë, dhunën dhe tjetërsimin e njeriut në modernitet. E interpretuar nga shumëkush si perverse dhe radikale, kritika e Pasolinit mbi modernitetin është edhe romantike: sidomos në film, ai sjell si në përrallë një realitet para-modern, ku njerezit jetojnë pa fe, qeveri apo teknologji. Kjo kritikë është gjithashtu një farë dëshmie ndaj sulmeve kundër vetë atij si homoseksual dhe katolik, aspekte që Pasolini as i mohoi, as i fshehu, por vijoi t’i mishëronte edhe ne trupat e protagonistëve të tij. Artistët pjesëmarrës në ekspozitën “Pasolini Prossimo Nostro” janë frymëzuar nga elemente të ndryshëm të veprës të Pasolinit, por sidomos nga idetë e tij mbi pushtetin dhe disiplinimin e trupit, ide të cilat shprehen qartë në dokumentarin e Giuseppe Bertolucci-t po me të njejtin titull (2006). Duke ndjekur xhirimet e filmit të tij të fundit, “Salò o le 120 giornate di Sodoma” (1975) - gjashtë muaj mbas premieriës të të cilit Pasolini do te gjendej i masakruar në një anë rruge në trajta që i bejnë vuajtet makabre të karaktereve të Salo-s gati profetikete – Bertolucci kap edhe filozofitë bazë të autorit, disa prej të cilave kanë influencuar edhe katër artistët në këtë ekspozitë. Siç shohim në punët e Adrian Pacit, Blerdi Fatushes, Endri Danit dhe Leke M. Gjeloshit, të cilët ndoshta për koincidencë, ndoshta jo, janë të gjithë nga Shkodra dhe kanë jetuar e punuar në Itali, filozofia dhe kritika sociale e Pasolinit gjen jehonë të fortë edhe në mometin tonë historik, në Shqipëri dhe tjetërkund. Një diskutim i mëtejshëm i punëve të secilit artist do të prezantohet gjatë hapjes së ekspozitës. Ndërsa për të dhene një bazë sa më konkrete të krijimtarisë të Pasolinit, në javët që vijojnë, Galeria Miza do të shfaqë pesë filma që janë përzgjedhur si përfaqesues të veprës të autorit, titujt e të cileve gjenden më poshë: Pasolini Prossimo Nostro (2006) Mamma Roma (1962) Comizi d’amore (1964) Teorema (1968) Il Vangelo secondo Matteo (1964) _________________________________________________

 ”Bella addormentata” - film italian me regji te Marco Bellocchio-s

Ne 1980, kur francezi Jean-Luc Godard realizoi “Sauve qui peut la vie” (qe ne shqip do te perkthehej : “Shpeto jeten (shpeto koken) ” film-kthesë ne krijimtarine e tij (ose ndryshe, filmi qe inaguron jeten e trete artistike te Godard-it, edhe pse aktualisht sot ai ndodhet tek e katerta), asokohe kthesa kish kuptim te dyfishte : po aq sa paralajmerohej rikthimi i regjizorit ne boten ‘normale’ te kinematografise (ne vitet ‘70, ai kish realizuar veçse filma-underground), po aq filmi paralajmeronte ’ngjyrat’ e ardhme te shoqerise njerzore post-68 : Sekush shpeton koken e tij ! Pra, ate qe pak me vone do e thosh Zonja e Hekurt ( “shoqeria nuk ekziston, ekzistojne vetem individë” ), Godard (e kush tjeter perveç tij e ka parandjere se “nga do fryje era” ? ) do e paraljmeronte permes imazheve te filmit te tij.

33 vjet me vone, Marco Bellocchio (qe per mendimin tim mund te quhet Godard-i i italianeve: perveç tij, e kush tjeter nder italianë, qe prej kohes se Pasolinit, u shqua sa per integritetin e palekundeshem artistik aq edhe per talentin e lakmueshem ??!) realizon “Bella addormentata” , por qe per mendimin tim, fare mire mund te quhej : “Sauve qui peut la mort” (dhe qe ne shqip do te perkthehej : “Shpeto vdekjen” ). Me te njejtin talent, Bellocchio, tridhjete vjet pas “Shpeto koken” kesaj rradhe nuk merret më me koken : jeta eshte tashme kapitull i mbyllur (e ka “mbyllur” Godard-i, kinematografikisht kuptohet), por merret me vdekjen. Si pretekst per kete sherben nje kronike e zeze mediatike qe pasionoi krejt Italine, ne nentor te vitit 2008 : drejtesia italiane autorizon babain e Eluana Englaro-s, nje grua e re ne komë qe prej 17 vitesh, te nderprese ushqimin artificial qe e mban ate ne jete prej aq vitesh, gje qe nxeh gjakrat dhe pasionet, ideologjite dhe besimet e italianeve.

Kuptohet, Bellocchio nuk eshte budallë qe te beje nje film biografik qe do te kishte ne qender te tij, pergjate dy oreve,  Eluanen e shtrire, por pikturon disa personazhe te tjere qe nuk kane asnje lidhje te drejtperdrejte familjare me të. Historia e “bukuroshes se fjetur” nuk sherben veçse si pretekst qe Bellocchio te dale “atje ku ao do te dalë”.

Po ku do te dale Bellocchio ??

“Bella addormentata” eshte nje film i bere nga nje regjizor qe siç thuhet rendom “eshte i konfirmuar“, e megjithate, ka realizuar nje film si nje ’student’ qe ende meson, ende perpiqet te kuptoje nga jeta (vdekja) dhe jo si nje profesor qe jep leksione. Ose, e gjitha kjo e thene ndryshe : Kush eshte ai qe nuk e kupton se, debati mbi eutanazine qe ka pushtuar Oksidentin, nuk eshte gje tjeter veçse deshmia ultime e mungeses se simbolizimit ne te cilen ndodhet sot plakja dhe vdekja?

nota : 9.5

trailer i filmit (click ne foto) :

Kush tha se (nuk) ka koincidenca ne kete dynjà? Ja per shembull: nje dite te bukur, nje person fort i angazhuar per kauzen ekologjike si Matt Damon, shkruan nje skenar te bazuar mbi kete teme. Si njohes i mire i ketij problemi, pa harruar dhe faktin se duke luajtur nga 10 filma ne vit disa gjera edhe çoç i ka mesuar nga kinematografia, Matt-i vendos ta realizoje vete filmin e bazuar ne skenarin e shkruar nga vete ai (qe do te thote se keshtu, ai do te inaguronte karrieren e tij edhe si regjizor). Por per ‘fat’, i zene me detyrimet e tij si aktor, Matt-i merr ne telefon mikun e tij, regjizorin e famshem Gus Van Sant (GVS) me te cilin kish bashkepunuar pikerisht si skenarist dhe aktor kryesor tek “Good Will Hunting” ne 1997, dhe krejt rastesisht i flet per skenarin e filmit qe i eshte tekur te realizoje. Gus-i i thote t’ja dergoje me celular skenarin ne fjale dhe dy ore pasi e ka lexuar ate, i kerkon Matt-it te jete ai regjizori i filmit ne fjale, ndersa Damon te luaje rolin kryesor

U tha u bë : “Promised Land” del ne jete! Regjizor : Gus Van Sant. Skenaris : Matt Damon.

Film i shkelqyer! I cili, ka dy cilesi kryesore :

- se pari : duke qene se ne aparence eshte i ndertuar ne formen e nje thriller-i (suspensi),  “Promised Land” mban zgjuar shqisat e spektatorit, edhe pse ne thelb nuk behet fjale per ndonje intrige policeske

- se dyti, duke qene se regjizor eshte Gus Van Saint (nga te paktet e te pakteve kineastë autorialë amerikane, per te cilet duhet hequr kapelja kur kalojne rruges), filmi, qe ne thelb eshte nje drame njerezore (dhe qe ka ne thelb, pikerisht raportin e qenies njerezore me punen) eshte i trajtuar me nje humanizem per tu patur zili. Sigurisht, mund te konsiderojme se behet fjale per nje “film me mesazh” (ne sensin pejorativ te kesaj shprehjeje) meqe ne kete mes eshte ekologjia, por qe nuk bie ne gracken e moralizimit: GVS ruan nje ekuiliber te shkelqyer, nuk bie kurre ne histeri dhe nuk ekzagjeron per asnje çast dramaticitetin e situatave. Frymemarrja e filmit eshte … p e r   t u   a dh u r u a r ! (edhe pse, ngjarja eshte ne aparence, nuk ka ku te shkoje më dramatike -tema qendrore e filmit eshte manipulimi ekonomik dhe pasoja e tij, ekologjia).

Konkretisht, ja historia me dy fjale: Steve Butler, perfaqesuesi i nje grupi energjitik, bashke me kolegen e tij Sue Thomason shkojne ne nje qytet te vogel Amerikan. Te dy jane te bindur qe, si rrjedhoje e krizes ekonomike aktuale, banoret e qytezes nuk mund te refuzojne oferten e kompanise qe ata perfaqesojne per te germuar token e tyre, me qellim shfrytezimin e burimeve energjitike qe ajo fsheh ne thellesi te saj, e më konkretisht, te gazit te argjilit (shale gas). Por nje mesues pensionist i respektaur kritikon projektin ne fjale, i mbeshtetur fuqimisht nga nje aktivist ekologjist qe perballet me Stivin (Matt Damon) sa ne planin profesional aq edhe personal.

Por ‘muhabeti’ del shume here me i ngaterruar se kaq, por qe une nuk mund ta them (sepse pikerisht, aty fshihet suspensi qe ledhaton filmin, te pakten ne aparence te tij).

I prezantuar vjet (ne 2012) ne Festivalin e filmit ne Berlin (ku fitoi çmimin special te jurise), filmi po pritet mire kendej nga Europa, por ç’eshte per te ardhur keq eshte fakti qe ai ka dale me pikatore andej nga Amerika: edhe fakti qe ne poster te tij eshte Matt Damon-i dora vete, prap se prap nuk ben fajde… 

web site i filmit : http://focusfeatures.com/promised_land

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=AHQt1NAkhIo

nota per filmin : 8.5

Cloud atlas - film amerikan me regji te Lana & Andy Wachowski dhe Tom Tykwer

Ideja e pare qe me erdhi ne mend pasi pashe gjysmen e filmit (e pamundur ta çoje deri ne fund !!) ishte se  nuk behet fjale per gje tjeter veçse per ”Intolerance”-n (1915) e David W. Griffith-it (babait te Internacionales se Regjizoreve!), por… ne versionin geek! Pastaj nderrova mendje, sepse fundja po te ishte version-geek, do ishte gazmor, nderkohe qe “Cloud Atlas” eshte serioz e seriozisht i trishtueshem…

***

Në leter, filmi duket super eksitues dhe te merr ne qafe (fundja, eshte i bazuar mbi nje roman te suksesshem) : ngjarjet zhvillohen pergjate 5 shekujsh, ne hapsira kohore te ndryshme; behet fjale per qenie njerezore qe kryqezohen e takohen ne te shkuaren, ne te sotmen dhe ne te ardhmen. Ndersa ne ekran (ne imazh), filmi eshte komplet bosh (si nje fyell bosh, per shembull) : e vetmja gje qe dine te bejne vellezerit Matrix -desha te them Wachowski- eshte te filmojne (regjistroje) surretër te perlyer ne makiazh apo njerez me dhembe te vënë. Amà asnjehere trupa! Trupa njerezore hiç! As situata. As emocione. Vetem montazh (ne fakt, kolazh), i cili me siguri, po ta shkruash ne leter, funksionon per bukuri, por jo ne ekran. Edhe ai pak sensacion i Levizjes (me L te madhe, ok?) ose puna deri diku pasionuese me imazhet tek “Matrix” (tek ai i pari, kuptohet, por edhe tek Speed Racer i 2009-s, sepse edhe ai me ka pas pelqy deri diku) ka shkuar me sherbim, ka humbur pa lene gjurme…
Si shpjegohet ?? Ku shkuan valle vellezerit Wachowski ? Që Larry u be Lana kete e dime, po ku shkoi vellai tjeter ?? (sa per Tom Tykwer, regjizorin gjerman te ”Parfumit”, te njerit prej filmave me te shemtuar te historise se kinemase, pritshmeria ime ishte zero).

***

Secili segment i “Cloud Atlas” rrëfen revolten e dikujt kunder nje autoriteti, i cili mund te jete i misheruar ose permes Shtetit Totalitar, ose permes nje personi te pamoralshem, ose permes nje ndergjjeje fajtore. Pra nuk jemi larg prej universit te ’Matrix’, edhe pse jemi akoma me afer “V for Vendetta’-s. Deshira per ta ndare kete revolte, deshira per tu komunikuar te tjereve te njejten deshire lirie eshte ne qender te filmit. Me sakte, te skenarit te tij. Pra, ne leter.

  E keqja e filmit eshte se, pak e nga pak, mijra tema te vockla vijne e i ngjiten atij nga prapa : dashuria, vdekja, karma, ringjallja, martirizimi etj etj etj, bejne qe “Cloud atlas”, me teper se me nje film te ngjaje me nje pensum. Nje tjeter problem eshte fakti qe, per çdo segment, regjizoret kane perdorur nga nje zhaner te ndryshem : nganjehere komedine, nganjehere thriller politik, nganjehere… . Keshtu qe, ne vend qe filmi te fitoje unitet, tendenca eshte me se shumti drejt nje egzibicioni zhanresh. Nje tmerr i vertete ! Ose : 6 histori, 6 epoka te ndryshme, te montuara (ne fakt, te kolazhuara, te ngjitura me peshtyme) me sekuenca qe nuk zgjasin me shume se… 2 minuta!  Tom Hanks qe luan rolin e 13 personazheve! Po ashtu Hugh Grant! Po ashtu Halle Berry! E gjitha kjo, permes nje salce hollywoodjane, ma non troppo ! Une vetem Godard-in (ose Malick) njoh qe t’ja dale mbane nje montazhi te tille! C’u eshte dashur vellezerve Wachowski ti futen nje ferri te tille??? 100 miljon $ (buxheti i filmit) per nje katastrofe te tille ???
Keshtu qe erdhi nje moment, dhe i vetmi argetim ishte te rizbuloja se cili aktor fshihej pas x apo y makjazhi !
 
 

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

Shkurt, ne nje fare menyre, “Cloud Atlas” i ngjan jo pak shemtise se Matrix 2 apo 3. Mund ta konsiderojme si ‘Matrix 4′, apo jo ??

nota : dysh!

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=hWnAqFyaQ5s

Ta shoh mos ta shoh, ta shoh mos ta shoh “Flight” (qe kish dale ne kinema qe ne nentor te 2012-s, por qe kisha bere sikur nuk e dija…)

Cik e ngaterruar puna me filmat e Robert Zemeckis i cili, gjithe duke qene haptazi regjizor komercial hollywoodian, seç ka diçka te tijen, personale, ne punet qe ben dhe ndonjehere, çoç qellon edhe ne shenje; per shembull, une e e kam shume inat “Forrest Gump” (film tipik i viteve ‘90, dmth demagogjik, klishesk, pseudo-patriotik e konservator), por e dua shuuume “Contact” (1997) me Jodie Foster, sikurse me kane pelqyer jo pak “Cast Away” - 2001 (me Tom Hanks) dhe “Back to the future” (vitet 80)
Sa per budallalleqet  qe kish bere keto 5 vitet e fundit ( “The polar express”, “Beowulf”, ”A christmas carol” ), asnjeri nga ato nuk me kishin interesuar dhe aq i kam pare e as do i shoh ndonjehere.

Tani dalim tek filmi i fundit i tij, dmth tek “Flight”, qe tregon historine e nje piloti jo pak alkolik (dhe jo vetem alkolik !!) qe nje mengjes te bukur, arrin te shpetoje ne menyre te jashtezakonshme nje avjon i cili, per rrjedhoje te nje difekti jo per faj te tij, me te gjitha gjasat do te rrezohej. I duartrokitur ne fillim si hero, me pas piloti do te ndeshet me jo pak telashe…

30-40 minutat e para te filmit (qe tregojne edhe  katastrofen ajrore) jane te shkelqyera (e padyshim, te vetmet si te tilla). Pastaj heroi yne shkon ne spital, skenat filmike jane banale, gjoja psikologjike, ne sensin qe jane thjesht dialogje te filmuara pa piken e talentit ose siç e them un shpesh : nje teater i filmuar (shyqyr qe Denzel Washingtoni luan mire) dhe i ilustruar here pas here me muzike emocionalo-budallaqe, dhe kaq. ”Flight” shkon ne pikiate per nga poshte, si dhe vete avjoni i filmit. Qershia mbi torte, filmi mbyllet permes nje konsensusi puritanisto-redemptionisto-moralizatoro-anti-alkol, ne vend qe te hapte shtigje drejt nje reflektimi mbi heroizmin e deshtuar njerezor.

Ndofta duhet pranuar definitivisht qe Robert Zemeckis ka nje fare talenti per te realizuar ca skena me elementë fantastikë dhe… kaq. “Dhe kaq” do te thote qe definitivisht, nuk duhet te pres ndonje surprize nga ai, edhe pse ne jemi gjithmone te ulur ne kolltuk kinemaje dhe veçse…presim!

nota?
Hajt mo, per hater te çerekut te pare te filmit, notë kaluese po i veme

5.5, it’s ok ?

trailer i filmit  (click ne foton e meposhtme) :

E pat thene ‘Roni’ ne nje mesazh, po kujt ja tha (pra : sa e panë filmin ??).

Emad Burnat, fermer palestinez ne Cisjordani, as qe i kish shkuar nder mend se mund te konsiderohej nje dite si ‘kineast’ (e filmi i tij te ishte ne listen e kandidateve Oscar !). Nje dite te bukur te vitit 2005 Emadi blen nje kamera per te filmuar hapat e pare te femijes se tij te katert, porse ai vit korrespondon me mberritjen e buldozereve izraelite qe mberrijne per te shkulur ullinjt e fshatit qe pengojne ndertimin e Murit qe mbron kolonine e re te rradhes te populluar nga 150 mije izraelite. Fshataret vendosin te protestojne çdo te premte perpara Murit dhe Emadi vendos te filmoje : kamera e tij personale kthehet ne deshmitar te rezistences kolektive. Dhe jo vetem nje kamera, por 5 : te pesta te shkaterruara ose demtuara nga ushtria izrealite.

Pas 4 vitesh filmime, Emadi takon Guy Davidin, izraelit qe militon kunder Murit (e qe per fat, eshte videoast per nga profesioni). Eshte ai qe e ndihmon Emadin te ktheje regjistrimet e bera ne formen e nje filmi dokumentar qe ben xhiron e festivaleve nderkombetare te filmit, per te mberritur… deri edhe ne listen e çmimeve Oscar 2013!

Film pasionues, fale faktit qe arrin te kapë momente qe zakonisht syte tane nuk kane si ti shikojne, gjithe duke u perpjekur te evitoje grackat e filmit militant (sidomos permes zerit komentues, voice-over, cili ka meriten ti jape filmit nje dimension tjeter, imazhi-bruto i te cilit eshte e pamundur ta realizoje).

7.8

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=F_tQEgiYoV4

“TO THE WONDER” (à la merveille) -film amerikan me regji te Terrence Malick

Ne nje interviste te dhene nga Ben Affleck, aktor kryesor tek “To the wonder” (por njeherazi edhe regjizor i ultra oscarizuar me “Argo”-n e tij) , degjohet te thote se Terrence Malick e kish keshilluar qe, nese donte te kuptonte filmin ne fjale, le te lexonte filozofin gjerman Heidegger.
Thene ne kete menyre, kjo padyshim qe nuk i ben nder filmit, pasi vete Malick e di shume e shume here me mire se une qe nje film mund te jete gjithshka, vetem nje pensum filozofik nuk eshte! Megjithate, eshte mese evidente qe, si ish perkthyes i vepres se Heideggerit ne USA, regjizori duket jo pak i influencuar nga filozofi brilant i shek XX. Te pakten, persa kohe pashe filmin, nuk me shqitej nga mendja nje aforizem i famshem i tij : “Vetem fillimet jane te bukura!”

Shkova goxha skeptik ne kinema per te pare kete film te ri te Malick. Arsyeja ishte fakti qe, deri para pak kohesh, regjizori bente relativisht nje film ne 10 vjet, nderkohe qe keto 3-4 vitet e fundit, ka filluar ne na beje nga nje pervit ( “Tree of Life” fitoi palmen e Arte ne festivalin e Kanes veçse parvjet, nderkohe qe “To the wonder” konkuroi vjet, ne ate te Venecias!).

Megjithate, per sa kohe kemi vendosur ti japim Cezarit ate qe i takon, me duhet te pranoj se filmi me pelqeu. Ne nje far menyre, “To the wonder” duket si nje remake i “Days of Heaven” (1978), filmi qe dikur e beri regjizorin te famshem. Ne nje moment, degjohet Ben Affleck tek i thote te dashures se tij: “jemi pare tashme edhe nje here tjeter, ne ate çast isha me motren”. Genjeshter me bisht, sa dhe genjeshtra me bisht e Richard Gere dhee qe perbente ‘thelbin’ mbi te cilen ngrihej ”‘Days of Heaven”. Gje qe me ben te mendoj se Malick, eshte regjizori par excellence i ’parajses se humbur’

8.2

TRAILER i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=g-t3l6T53V8

“This is 40″ - film amerikan me regji te Judd Apatow

Herën e fundit qe kemi patur habere nga mbreti (por amà prej verteti!) i komedise aktuale hollywoodiane, pra nga Judd Apatow  dhe nga “banda” e tij, ka qene vera e vitit 2011 kur ai ishte producent i nje komedie më teper se te shkelqyer : “Bridesmides” ! Ndersa filmi i tij i fundit si mirefilltazi regjizor ka qene “Funny people“, por edhe ai daton i 2009-s. Pra po behej ca si shume pa patur te reja nga ‘Apatow’s Band’.

 ”This is 40″ trajton temen e çiftit ne shek e XXI. Filmi duket i munduar nga pyetja : ku jemi me planin ?? Pra, ç’ndodh sot me çiftin (kinematografik hollywoodian, sigurisht), dekada te tera pas atij te regjizoreve si Howks apo Franck Capra ??

Tek filmat e ketyre dy te fundit  (andej nga vitet ‘50), kur dy njerez te martuar prej kohesh sherroseshin, zakonisht njeri nga te dy tentonte te helmonte tjetrin. Pikerisht rreth ketij evenimenti zhvillohej dhe filmi, “luhej filmi”.
Po tek Apatow i shek XXI ? Tek “This is 40″, gjithshka eshte relativizim: maksimalja qe mund te bejne personazhet eshte te fjalosen. S’ka as vrasje, as rrembime. Pushtetin e ka dialogu. Cmendia maksimale mund te jete nje xhiro e vetmuar me biçiklete tek rrugicat e lagjes, dhe… kaq!

Atehere, ku “luhet” filmi, ku jeton lenda kinematografike ? Pikerisht tek ‘hapsira’ midis fjales (dialogut) dhe trupave te ‘lenduar’ e te ‘dorezuar’; midis dhunes se fjaleve (personazhet e kalojne kohen duke i thene njeri-tjetrit : “I want to kill you”, qe shpresoj qe ne shqip te jete perkthyer “vdeksh ishalla”) dhe statizmit (imobilitetit) te situatave. Filmi e hap shtegun e tij pikerisht aty, tek jo zone dyshimi : ç’te besojme ne si spektatore : ate qe thuhet (”vdeksh ishalla!”), apo ate qe na shohin syte ?? (asnje nuk vdes!).
Pra, realtivizimi eshte obsesioni i Apatow-t. Personazhet duken te humbur ne kete relativizem te deshirave te tyre, ne relativizimin e perceptimit te tyre (te gjerave, fenomeneve), ne ate te akteve dhe ndjenjave te tyre.

Ne fakt, asgje s’eshte e vertete. E vetmja e vertete eshte konfuzioni. Edhe falimentimi profesional i paralajmeruar i heroit kryesor nuk hap asnje piste te vetme, asnje kercenim (per shembull : biznesmeni mund te kthehej ne lypes). Hiç ore! Edhe festa e ditelindjes, nuk anullohet, thjesht deshtohet (e bejne te deshtoje- më sakt). “This is 40″ mbyll nje here e mire kapitullin e komedise klasike hollywoodiane qe shpesh rrefente nje self-made-man. “This is 40″ e citon shume shpesh serine televizive “Lost”. Dhe jo rastesisht : ne fund te “Lost”, te gjithe personazhet vdesin. Pikerisht, kjo eshte pershtypja qe te lë ne fund edhe komedia e Apatow-t :edhe pse asnje nga heronjt nuk vdes, ka diçka prej morbiditeti: ne shek e XXI- duket sikur thote Apatow, ka hekje, por jo vdekje. S’ka botë te tjera. S’ka ishuj te enderruar. E vetmja bote eshte kjo qe kemi.  Ne shek XXI, nuk vdiset më kurre. Ose thene ndryshe, tashme jemi te gjithe te vdekur.

Ne dukje, “This is 40″ te krijon pershtypjen se eshte nje komedi qe trajton temen e krizes se 40 vjeçareve. Por nuk eshte tamam ashtu: ai sherben vetem si pretekst per te rrahur tema me te gjera, siç eshte ajo e suportimit (durimit) te tjetrit, te burrin ndaj gruas e anasjelltas, te prindit ndaj femijes dhe anasjelltas, te vellait ndaj motres e anasjelltas, te motres ndaj motres (siç eshte rasti ne film). “This is 40 ” ka per lejtmotiv “I want to kill you”, gjithe duke mos vrare askend. Ose thene ndryshe, fundi i perralles se komedise klasike te Hollywoodit

nota : 8.0

TRAILER :  http://www.youtube.com/watch?v=gxkNuHrS6cg

“Spring breakers” -film amerikan me regji te Harmony Korine

 Ky eshte Harmony Korine, regjizor indipendent amerikan, child prodigy i kinematografise indipendente ”made in USA” i cili që 19 vjeç, shkruan skenarin e nje filmi tashme kult, “Kids”, me regji te Larry Clark dhe pak me vone, edhe skenarin e “Ken Park” (te te njejtit regjizor).
Pastaj, ne 1997, kur nuk eshte veçse 24 vjeç,  realizon filmin e tij te pare si regjizor me “Gummo”, dhe veçse 10 vjet me vone, ne 2007-n, te dytin : “Mister Lonely”. Per te dy keta filma, mendimi im eshte se kemi patur te bejme me ”shume zhurme per asgje” : te dy, jane me se tepermi “albume fotografike” te natyres “kush ben poza me te bukura indipendente“, se sa kinematografi e mirefillte. Por seç kam nje parandjenje se sot, vete regjizori eshte koshient per kete qe shkruaj dhe e kishte kot kur i genjente mendja se ishte MAU-ja (Mbreti i Artit Underground) te Amerikes. Nejse… : te shkuara, te harruara.

Tani Katerine eshte pjekur dhe ka kapur te 40-at. Filmi i tij i rradhes qe quhet “Spring Breakers” u prezantua vjet ne Festivalin e filmit ne Venecia : keto dite ai ka dale njekohesisht edhe ne kinemate amerikane, edhe ne ato europiane. Pranvera po troket : ktheni kupa puthni çupa, Spring Break forever !

Aktore kryesore te filmit jane hiç me pak e hiç me shume se kate çika te “Disney Channel” : Vanessa Hudgens, Selena Gomez, Ashley Benson dhe Rachel Korine (kjo e fundit eshte nusja e regjizorit), te cilat luajne rolin e kater shoqeve te ngushta (qe prej shkolles fillore!), te cilave u ka ardh ne maje te hundes jeta monotone prej studenteje, dhe nje dite te bukur ja kercasin ne LA per… Spring Break (feste gjigande pranverore e rinise pranverore amerikane, ku muzika dhe alokoli, dhe jo vetem alkoli, rrjedhin lume). Ne kerkim te horizonteve te reja.

Per te qene i sinqerte, nuk mendoja se Harmony Korine mund te ishte i zoti per te bere nje film te tille! E kisha menduar nje tip qe ka “nja dy-tre ide ne koke”, “nje çik talent” dhe… kaq. Por ajo qe regjizori ka ’zbuluar’ kesaj rradhe (filmi eshte tejet-tejet personal, gje e rralle per nje film amerikan!), eshte sinqeriteti. Kete gje ai e realizon sidomos permes personazhit te gangstas (luajtur nga James Franco, magjistral!), nen lekuren e te cilit fshihet, sigurisht, vete regjizori (e imagjinoj deshiren e paperballueshme te tij per ta luajtur vete ate rol - edhe pse James Franco eshte i jashtezakonshem !!). Pa dashur te zbuloj sekrete skenaristike te filmit (te cilat jane minimale ne pamje te pare… ), eshte evidente se Harmony Korine permes filmit zbulon magjepsjen e tij sa per Disney-n (permes vajzave te “disney channel” ), aq edhe per… Scarface (permes James Francos) ! Pikerisht, eshte “Spring Breakers” ee ndihmon ate te beje lidhjen midis te gjerave kaq kontradiktore e pa lidhje ne shikim te pare : a thua se paevitueshmerisht, e ardhja e Disney-t nuk mund te jete veçse… Scarface !

ps: sikur qofte dhe fakti qe, permes nje kënge banale te Britney Spears regjizori realizon nje nga sekuencat me te bukura te nje filmi ne keto 10 vitet e fundit, meriton per tu ngritur ne kembe e per te duartrokitur. Une personalisht nuk e kisha menduar kurre se mund te ndodhe nje mrekulli e tille permes nje kenge te … Briteny-t !

ps 2 : aktualisht, po ndodh diçka sa ‘argetuese’ aq dhe domethenese : qe prej dy javesh qe ”Spring Breakers” shfaqet neper kinemate e Frances, duke perfituar nga fakti qe aktoret kryesore te tij jane çuperlinat e njohura te “disney channel” (po aq sa dhe nga fakti qe posteri i tij eshte fort eksitues), filmi shfaqet ne gati 300 salla kinemaje (nga rreth 1000 qe ka ky vend), shifer me teper se e konsiderueshme per nje film indipendent! Mbreme u ‘argetova’ duke u hedhur nje sy komenteve te spektatoreve ne internet (shume te larta ne numer falë shkalles se larte te distribucionit te filmit ne fjale) dhe konstaova pa shume habi qe me shume se treçereku i tyre ishin… beterr! Mesuar me rrenat me xhufka qe ofron Hollywoodi permes 99% te filmave neper kinema, ai qe quajme rendom ‘publik i gjere’ dukej i revoltuar per mungesen e skenarit ne kete film (me skenar, ky ‘publik i gjere’ nenkupton intriga marramendese torturuese, te ‘pabesueshme’ dhe ‘te papritura’ e qe sigurisht, ne nje film te tille, as qe behet fjale); pa folur pastaj per irritimin e tyre me personazhin e gangsta repistit, qe “nuk ta mbush mendjen” (e si t’ja mbushe mendjen ‘publikut te gjere’ nje gangsta qe s’ka te beje fare-fare me klishete hollywoodiane ?? ). Shkurt: “Spring Breakers”, fale keqkuptimit te qellimshem alla-bikini, kthehet ne nje termometer qe mat temperaturen e vertete te ‘publikut te gjere’, ne kete pranvere te vonuar te vitit 2013

nota : 9.2

TRAILER i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=rVvn9T6bqls

“Passion” - film amerikan me regji te Brian De Palma

Kur ne vitet ‘70-’80 De Palma perfaqesonte padyshim te vetmin trashegimtar te denje te Hitchcock-ut me kryeveprat e tij (Phantom of paradise, Carrie, Obsession, Dressed to Kill, Blow Out, Scarface, Body Double, The untouchables, Carlito’s Way) une nuk kisha dale akoma nga “veza-albaneza”. Keshtu qe filmat e tij te lartpermendur jo vetem qe i kam pare shume shume me vone, por dhe pasioni im per vepren e tij, gjithmone brenda ‘kinofilise’ sime, me ka lindur po aq vone. Amà kur kam kuptuar e ndjere fuqine e magjise De Palmiane, jam ‘dorezuar’ pa kushte : pakkush qe i thote vetes autor ne kinematografi ka trajtuar aq magistralmente tema te tilla si simulimi, manipulimi, tradhetia, fetishizmi, vuajerizmi (te gjitha keto, para se gjithash e mbi te gjitha ne planin e pikeshikimit filmik e filozofik, e jo vetem ne ate skenaristik - narrativ).

Nga ana tjeter, De Palma më eshte dukur regjizori, ‘vënësi në skenë’ i drames se kapitalizmit, por jo vetem ne sensin ekonomiko-marksist te fjales, por shume më gjere : po aq sa Hitchcock-u, më duket se behet fjale per regjizorin qe pershfaq me mizorine me te shkelqyer faktin se ne ç’pike, se ne ç’derexhé, paraja infekton mardheniet njerezore, thyen e nenshtron iluzionet qofte ato edhe me te pastra, se deri ne ç’pike genjeshtra, mashtrimi, e rrejtshmja i ben pis, i perdhos ndjenjat, qofte edhe ato më naivet e me te pastrat. Po te shikosh me vemendje, kete gje ai e ka bere gjithmone me nje sens grotesk barok prodigious, qofte tek ”Body Double”, qofte tek “Dressed to Kill”, tek “Phantom of the Paradise” apo ”Obsession” : nje grotesk qe “ngacmon me shakà” afekte te thyera, ndjenja te plagosura, ku pikerisht, çdo e çare e çdo krisje, i rivë ne pyetje bindjet tona, ‘piketat’ tona ne kete bote shejtane.

Megjithate, filmat e tij nuk me kane prekur, ‘tronditur’ aq nepermjet identifilimit (projektimit) tim tek personazhet e tyre, sesa nepermjet prejektimit tim tek ideja qe ata misherojne. Ndofta ky fakt, pra identifikimi jo aq me personazhet e nje filmi sesa me ate qe ata perjetojne ‘ici et maintenant’ (HERE & NOW) eshte tipike per filmat eksploitative (mainstream), por mrekullia me filmat e De Palma-s eshte pikerisht thellesia dhe pasuria e pikeshikimit regjizorial (ajo qe komentova me lart : grotesku barok, meditimi mbi boten qe jetojme… etj etj). Qe i ben ata te tejkalojne stadin e ‘filmit mainstream’.

Tashti vijme tek “Passion”, filmi i fundit i Mjeshtrit.

Ka vite qe Hollywoodi e ka flakur De Palma-n, nuk e puneson më, qe kur “Mission to Mars” ne 2001-shin deshtoi financiarisht. “Redacted” ne 2007 (http://filmjournal.net/autori/2009/03/14/redacted-film-amerikan-nga-brian-de-palma/) ishte nje perjekje e regjizorit per te thene permes nje filmi teresisht indipendent fjalen e tij mbi aktualitetin irakian (por mbi te gjitha, ne sensin e te vertetes dhe te genjeshtres : tema fondamentale e krijimtarise se De Palma-s). Por qe ishte, gjithsesi, nje film me se shumti ‘eksperimental’ (ta quajme keshtu), pra jo ‘tradicional’. “Passion”, qe u prezantua vjet ne festivalin e filmit ne Venecia, u komentua si rikthim i tij ne traditen e tij ‘dePalmiane’, tipike e viteve ‘80-’90. Lajm më i mire s’ka ku te shkoje!

Por ndofta çdo gje “ka kohen e vet”. Nese regjizori nuk ka humbur asnje miligram nga magjistraliteti i tij persa i perket, per shebull, zgjedhjes se aktoreve, duhet pranuar se jo pak gjera kane humbur finesën e tyre : personazhet nuk e kane me ate groteskun e tyre karakteristik,  gje qe ne kete film u jep atyre nje fare statusi prej agjenti qe permbushin disa funksione te “mire-caktuara” permes nje skenari, nje linje estetike te ftohte dhe … kaq. Pjesa e pare e filmit eshte tmerresisht telefimeske, banale, e pa pasionushme. Dhe ne dy te tretat e tij, kur me ne fund duket sikur regjizori i merr gjerat seriozisht… eshte shume vone.

Me siguri, De Palma eshte i ndergjegjshem per kete : per faktin qe nuk mund te vere më ne skene drama te tilla humane, me te njejten sinqeritet (pafajesi, virgjinitet, thjeshtesi, pasterti) të “pisët”, me te njejtin grotesk te mendafshte si dikur… . Ne kete sens thoja qe ndofta çdo gje “ka kohen e vet”. Ose thene ndryshe, “Passioni” nuk eshte me i mundshem sot, ashtu siç ishte i mundshem “Obsessioni” dje… . Mendafshi duket si shume i hekurosur…

nota : 6.9

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=uLJWoxFtQkY

Meqe keto ditet e fundit, pas nje bataljoni hollywoodjan (Django, Lincoln, Zero dark thirty, The Master), pashe disa filma qe kane te perbashket te qenit ‘film autor’ (apo indipendente, siç i quajne pertej Atlantikut), po i permbledh ne nje postim te vetem. E po i marr me rradhe :

” V tumane” ( “Dans la brume”, “Nella nebbia”, “Im Nebel”, “Neper mjegull” ) -  film ukrahinas me regji te Sergey Loznitsa

Kur para dy vitesh pashe ne kinema filmin e pare me metrazh te gjate te ketij regjizori ukrahinas, pra “My Joy” (http://filmjournal.net/autori/2011/01/11/schastye-moye-my-joy-film-ukrahinas-me-regji-te-sergey-loznitsa/), ne fund te reçensionit tim paskam shkruar : “Mendimi im eshte se duhet pare se ‘për nga’ do marrë drejtim (nese vazhdon te beje filma) ky ukrahinasi, sepse, qe ka disa gjera per te thene, duket ashiqare qe i ka”.

Nuhatja nuk me paska gabuar. Filmi, ne pergjithesi, me kish pelqyer, por edhe disa rezerva i kisha, ndaj me sa duket, me te drejte isha shprehur ne ate menyre.
“Neper mjegull”, i prezantuar ne festivalin e Kanes vitin qe shkoi, i ka gjithe simptomat e filmit ’serioz’, ‘autorial’ (ose me sakte - autoritar) europian. Ose thene ndryshe, nje tmerr i vertete. Ne frengjisht perdoret shprehja “film à thèse” (film-tezë) : regjizori ka nje ide, nje tezë te tijen ne mendje ( ‘cilen zgjedhje morale duhet te beje njeriu, ne rrethana kur morali nuk ekziston - pra ne rrethana lufte ??’ ), dhe filmi ben demonstrimin e saj. Pra filmi vuan nga simptoma “çdv” (ç’fare deshem, vertetuam).

Eshte interesante kjo puna e demonstrimit. Ne shqip, kjo folje e ka origjinen nga italishtja ‘dimostrare’, ose nga frengjishtja ‘demontrer’, te cilat e kane origjinen nga ‘mostrare’ (it.) dhe ‘montrer’ (fr.).  Që ne shqip perkthehen : tregoj, pershfaq. Pikerisht, nese filmi do pershfaqte, do tregonte, do ishim vete ne spektatoret qe ne fund te tij do nxirnim konkluzionin. Cilido qofte ai ! Kurse “Neper bryme”, ben pikerisht te kunderten: ben demonstrimin e idese qe e ka pas ne toçin e tij qe ne fillim regjizori dhe pike : dilema morale ne kohe lufte (jemi ne Luften e dyte Boterere) eshte i vetmi dimension qe propozon filmi. I vetmi !

Gjithsesi, une nuk prita fundin (filmi zgjat 2 ore e gjys!) por çava ferren nga salla e kinemase ne krye te 30 minutave (gjynah, se regjizori ka vertet talent persa i perket cilesise se imazhit filmik, drejtimit te lojes se aktoreve … etj etj).

nota : 2.0

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=ZhKc_3XilQs

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

“Paradies : Liebe” (Parajsa : Dashuria) - film austriak me regji te Ulrich Seidl

Plaka “sugar mamas” nga Europa e plakur shkojne ne plazhet e Kenias per te marre rreze dielli  Edhe Tereza, trashaluqe mikro-borgjeze austriake 60 vjeçare, per kete pune shkon atje. Por jo vetem. Shkon mbi te gjitha per te takuar “beachboys”, djelmosha muskuloze keniane. Turizem seksual, me nje fjale.
Gjithe problemi eshte se Tereza eshte e bindur se atje mund ta gjeje dashurine. Dhe i duhet te nderroje jo pak partenerë qe te bindet se, produkti më i shitur ne Kenia, eshte pikerisht dashuria !

Filmi eshte kapitulli i pare i nje trilogjie, qe regjizori e ka titulluar : PARAJSA. Ky kapitull quhet : Dashuria.

Ne fakt, me pelqeu. ‘Radiografia’ e nje situate te tille, kryesisht qé e arrire : mua me duket se regjizori nuk tallet me personazhet e tij (ne sensin e “take the mickey” ) : per shembull, heroina na pershfaqet pa ndonje paragjykim te dukshem (apo edhe te padukshem). Po ashtu dhe kenianët penismedhenj :sikur nuk me duket se regjizori eshte i vetekenaqur (ne ironine e tij) apo cinik, edhe pse kufiri i kesaj ironie eshte shume i holle per te abuzuar me të… .
Nota : 6.8

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=knOjTUa_2sA

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

“CHATRAK” - film sri-lankez me regji te  Vimukthi Jayasundara

Ky sri-lankezi ne fjale ka pas fitu “Kameren e Arte” ne festivalin e Kanes ne vitin  me “Toke e braktisur” .  Nje nga te mirat qe kane filmat e mire, eshte cilesia e tyre per te mos i harruar se i ke parë (sado bloze qe mund te jesh nga memorja!) dhe nje nga keta syresh, eshte pikerisht ky qe permenda.

Per fat, edhe filmi i tij i dyte, “Chatrak” (qe ne gjuhen indiane dashka te thoka ‘kepurdha’ ), eshte… fort mbreselenes ! Ne fakt, ndofta nuk eshte i tëri i arrire, nga fillmi ne fund, por ka nje te mire te madhe :fuqia e tij estetike nuk kthehet ne nje dominim te lodhshem. Shkurt : eshte krejt i kundert me filmin ukrahinas qe permenda ne fillim te ketij postimi.

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=Pnqd8dVBgdU

nota : 7.3

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

____________________________________________________

“La Fille de nulle part” (Vajza prej askundi) - film francez me regji te Jean-Claude Brisseau

Qe nga momenti qe nje regjizor nuk e tradheton Idenë (per te mos thene idealin) e kinemase (te kinematografise), edhe sikur filmi te realizohet me 50 mije euro (buxheti i ketij ne fjale thuhet se nuk e kalon kete shumë), rezultati eshte padyshim… i levdushem ! Per me teper qe “Vajzen prej askundi”, Brisseau (nga i cili, keto vitet e fundit kam pare “Ne aventure” dhe “Engjejt shfaroses“) e ka teresisht realizuar ne apartamentin e tij, rolin kryesor e luan vete ai, pra gjithshka eshte bere artizanalçe dhe me shume shume pak harxhe !

Jean-Clade Brisseau vë vetë veten e tij ne skenë. Dhe na rrefen per kurizotetin e tij te pashtershem per jeten, na rrefen dhimbjet e tij shpirterore, misteret e tij, deshirat e tij. Virginie Legeay (qe eshte e vetmja aktore ne film, perveç vetë regjizorit-aktor), mban mbi supe ‘gjysmen’ tjeter te filmit. Dhe eshte po aq e magjishme dhe prekese sa dhe ai!

Dhe per fat, me ne fund nje sinjal mirenjohjeje per regjizorin : filmi ishte fitues Leopardit te Arte ne festivalin e fundit te Locarno-s :

nota : 8.5

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=RLN5fERhMIc

“The Master” - film amerikan me regji te Paul Thomas Anderson

_________________________________________________________

Siç e kam thene tashme edhe me pare (me konkretisht, kur ka qene fjala per filmin e tij te parafundit “There Will Be Blood“), une i kam me siklet filmat e PTA-se (Paul Thomas Anderson), gjithe duke qene koshient qe regjizori ne fjale, bashke me David Fincher-in dhe Aronofsky-n, e konsideron veten autor (ne sensin sa profesional, aq edhe te famës) holywoodian qe mendon se lë gjurmë dhe nuk eshte ‘dokushdo’ : ne Mostra di Venezia te 2012-s, regjizori pat fituar “Luanin e Argjendte” per mizaskenen me te mire te festivalit, pikerisht me “The Master” ! Por qofte dhe fakti qe filmi i tij i parafundit  daton i 2007-s, tregon se PTA nuk ben filma sa per te mbushur xhepat, por i ben, me shumti, “rralle e per mall”.
Mbetet te shihet a me kish marre vertet malli…

Qe ka patur gjithmone diçka vampirizuese tek filmat e tij, diçka qe mi merrte te gjitha energjite gjate shikimit te tyre, per kete kam qene gjithmone i ndergjegjshem. Por e kam patur te veshtire te bej ndarjen e ‘gjerave’ : talenti si kineast (ta quajme keshtu) i PTA-se, behej nje fare pengese per te kuptuar, ndjere, per te ’konstatuar’ më mire se ku çalon gomari.
I cili, me ç’kuptoj, perfundimisht çalon ketu : ashtu sikurse edhe tek “There will be blood”, Paul Thomas Anderson vazhdon ti trajtoje heronjte e filmave te tij sikur ata te ishin ‘raste’ (cases) dhe jo personazhe. Por ne si spektatore, duke qene se para se gjithash jemi qenie njerezore, jemi te predispozuar te dashurojme (ose te urrejme) nje personazh ! Dhe jo nje ‘rast’ (case). Nje ‘rast’, as nuk dashurohet, as nuk urrehet.
Thene ndryshe, i bie qe PTA nuk ben filma, por simulime (simulations) audio-vizive. Po ç’emer ka nje simulim audio-viziv perveçse pornografi ?? Pra regjizori ne fjale, ne fakt, ben filma porno, perderisa ne, pergjate shikimit te tyre, jemi thjesht voyeur. Dhe jo spektatore (pjesemarres).

Por : a e kalon klasen nje film porno ? Me ç’duket, po ! Sepse : nese per “The Master” nota kinematografike per mua do te ishte 0 (zero), nota si film porno do te ishte 10 (jo rastesisht, pergjate filmit i thosha vetes : “sa plane te bukura filmike ben ky dreq PTA-je”! ). Keshtu qe mesatarja i bie: (0+10) : 2 = 5

5-a eshte note kaluese. Ja pra qe edhe nje film porno e kalon klasen !

___________________________________

p.s. 1: me gjithe respektin qe kam per Joaquin Phoenix si aktor, eshte nje tmerr i vertete ta shikosh tek ngerdheshet pergjate dy oreve (ai luan rolin e Freddie-t, nje ish-ushtar alkolik i Luftes se Dyte Boterore, qe pasi kthehet ne Kaliforni, bie pré e “the Master”, lider karizmatik i nje sekti te quajtur ‘Kauza” - aludimi eshte per Ron Hubbard, themeluesin e “Church of Scientology” ). Gjithsesi, faji nuk eshte i tij por i regjizorit i cili, siç thosha me lart, duke u pozicionuar ne “Mjeshter mbi Mjeshtrat”, i perdor heronjt e tij si ‘raste’, dhe per asnje moment si personazhe. Ishte e pamundur, qofte dhe per disa çaste te vetme qe une si spektator te identifikohesha qofte dhe pjeserisht me heroin : ai me pershfaqej thjesht si nje siluetë qe xhestikulonte ne menyre mekanike, marionetë e kontrolluar nga regjizori, nga fillimi ne fund : Paul Thomas Anderson asgjeson çdo perpjekje per identifikim nga ana e spektatorit dhe ne vend te identifikimit (dashurise, urrejtjes… etj etj) propozon, ose me sakte IMPONON, distance ndaj gjithe ç’fare shikojme pergjate dy oresh! A thua se filmi ka ngecur prapa nje akuariumi, siç duket i ngecur edhe vete Joaquin Phoenix. Nderkohe qe une jam mesuar ta shoh kete aktor te luaje, te perjetoje si pakkush rolet e tij ! Tmerr !

__________________________
p.s. 2: paskam shkruar para 5 vitesh kur kam pare “There will be blood” :

“PTA nuk e do kinematografine, filmin, movie-n. Sepse te berit kinematografi e merzit. Dhe ç’a ben ? Merr nje liber qe e kthen ne skenar; pastaj merr nje aktor, dhe ne qofte se nje “x” skene filmike me dhune duket e pabesueshme, hop, i fut nje skene tjeter “y” (te themi) ku personazhi shpjegon se ka qjef te vrasi gjithe dynjanë. Po prisni, se s’kemi mbaruar. Ky personazhi, jo vetem qe eshte super-kapitalist, interesanxhi, i babezitur pas parasë, por na eshte dhe mizantrop (me demek, qe urren qenien njerezore). Dhe qe te justifikoje shpullat qe i fut me kile te tjereve, ky personazhi duhet edhe ta thote me zë ne film qe “une jam mizantrop” (dhe e thote !!)”

Eshte pothuaj e njejta gje edhe tek “The Master” : Paul Thomas Anderson frymezohet nga nje film i vjeter i John Huston (Let there be light, 1949), te cilin e llokoçit dhe e trasformon me salcen e tij, duke e kthyer ngjarjen në ’spektakel’ marionetash (dmth pornografi), te vena ne skene permes imazhesh te mrekullueshem (sigurisht qe per te tilla gjera ‘teknike’, PTA-se nuk ja ha qeni shkopin).
TRAILER i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=fJ1O1vb9AUU

“Zero Dark Thirty” - film amerikan me regji te Kathryn Bigelow

Filmi hapet me nje tabele ku shkruhet: « The following motion picture is based on first hand accounts of actual events » (filmi qe do te ndiqni eshte i bazuar ne deshmi direkte mbi ngjarje reale). Edhe pse lajmerimeve te tilla ne fillim te nje filmi i ruhem ashtu siç i ruhemi AIDS-it, duke patur parasysh se kisha lexuar diçka mbi filmin ende pa e pare, thashe ta ul ne minimum dozen e paragjykimit e te mos i ve fort rendesi asaj tabele. Per me teper, e dija qe vete regjizorja kish kembengulur se “paraqitja pamore nuk nenkupton mbeshtetje” (ne lidhje me torturat qe pershfaq filmi ne pothuaj pergjate gjithe gjysmes se parë te tij!). Shkurt, vendosa te jem nuk ka ku te shkoje më xhentil me filmin, edhe pse vizualisht, qe ne minutat e para ai eshte i nje mediokriteti aq te pashoq sa qe, normalisht (dhe sinqerisht), do ta kisha braktisur qe ne krye te gjysem oreje shikimi. Por kesaj rradhe isha betuar ta shihja ne totalitetin e tij. Do rezistoja me çdo çmim. Keshtu qe po e qep edhe per kete gje (per anen, te themi estetike te filmit) dhe zëreni se nuk thashe kurgje. Dhe po pranojme per njemend se Bigelow vertet nuk mban anen e askujt, qenka neutrale, e ftohte, apolitike ne trajtimin e saj regjizorial. Sidomos per skenat e torturave.

Por le te marrim nje shembull nuk ka më te thjeshte : andej nga mesi i filmit, nje skene e tij zhvillohet ne restorantin e Hotelit Marriott ne Islamabad. Maya - heroina jone, bisedon me te vetmen shoqe te sajen, e cila ne nje moment pyet bashkebiseduesen : « Do you have any friends ? » (A ke shoqe ??). Per nje çast vendoset heshtja. Maya nuk pergjigjet. Dhe pikerisht, ajo qe ndodh fiks pas atij çasti heshtjeje, eshte atentati (tashme i njohur, ai i vitit 2008) ne restorantin e hotelit ne fjale. Fiks ne ate moment! Fiks pas asaj heshtjeje!

Tani:
Po ta kisha perballe kathryn Bigelow-n, do ta pyesja : po mire moj zonje, dakort per skenat e tortures. Por, po biseda ne restorant, e zhvilluar fiks pak sekonda para se te ndodhe atentati (qe eshte nje fakt real, dakort), ka ndodhur realisht ne ate moment ?? Sigurisht qe jo! Dhe sigurisht qe atentati terrorist eshte, ne planin regjizorial, pergjigja qe Bigelow i jep pyetjes mbi mungesen e miqve nga ana e heroines sone ! A ka më shembull më evident se si Bigelow perpiqet te orientoje preokupimet e personazhit drejt asaj qe i intereson regjizores, pra terrorizmit ??! Dhe Bigelow na flet per pa-anësi ??? Eshte mese evidente qe per te, vetem puna ka rendesi : heroina jone (dhe pa dyshim edhe regjizorja, qe pa dyshim identifikohet me të), s’ka se si te kete miq, sepse ka punen!

Ne fakt, ideologjia e filmit ushtrohet si “pa dashje” : “ja, keta njerez punojne, bejne punen qe u eshte caktuar, zbatojne urdherat” - na thote regjizorja. Dhe keshtu, justifikohen “pa dashje” veprimet e tyre moralisht te ndyra (tortura, ne rastin konkret). Kur nje superior i Maya-s, heroines, i thote ne nje mbledhje kesaj te fundit : “« Do your fucking jobs. Bring me people to kill ! », regjizorja nuk i jep asnje shanc spektatorit te arsyetoje, te mendoje nese eshte apo jo legjitime nje zgjedhje e tille. Dhe sa eshte. Jo ! fare ! Bombardimi i filmit me skena te tilla i imponon atij (spektatorit) idene se behet fjale per nje histori hakmarrjeje (ata vrane 3 mije veta ne 11 shtator; po ne, sa duhet te vrasim??) dhe kaq. Legjitimiteti as qe vihet ne pikepyetje. Ai eshte i pa-atakueshem ! Zgjedhja (ideologjike, kuptohet) eshte bere tashmë nga regjizorja! Zgjedhje qe edhe korrespondon natyrshem me objektivin e filmit e qe eshte NJE DHE VETEM NJE : mos-humbja (ruajtja) e tregut te ideologjise “made in USA”, pra mos-humbja (mbajtja nen kapistall) e spektatorit amerikan. Dhe atij oksidental, per rrjedhoje. Pikerisht, sepse pretendon se eshte i depolitizuar, filmi ne fjale eshte mizerabel dhe i perbuzshem : ”Mos reflektoni. Vetem eksitohuni ! Keshtu edhe s’keni pse reflektoni”.

Ne fakt, eshte e njejta gje si edhe tek filmi i saj pararendes, pra tek “The Hurt Locker” : duke vendosur ne fillim te tij nje citat  te Chris Hedges kunder luftes, regjizorja bente thjesht nje makijazh, sepse gjithe vazhdimi i filmit ishte nje koncentrim i aspektit pulsiv te Luftes. Me demek, apolitik. I ftohte. I ç’ideologjizuar. Me nje llaf : le te harrojme kontekstin (historik, politik…) te saj ! Po a ka gje më ideologjike se nje gje e tille, pra harrimi, fshehja e kontekstit, arsyeve te nje lufte te tille ?? A ka gje më ideologjike per nje film sesa mosdhenia e mundesise se spektatorit per te reflektuar per nje fenomen te tille ??

Kthehemi tek “Zero dark Thirty” : a ka më ideologjike se perzgjedhja si heroine kryesore e nje aktoreje kaq bardhoshe, kaq ‘te padjallezuar’ (ne pamje!), kaq delikate ?? Jessica Chastain (Maya), aktore kryesore ne rolin e nje nëne nuk ka ku te shkoje më e ndjeshme tek “The Tree of Life”, kesaj rradhe ka pergjegjesine per te reprezentuar nje grua te re brilante te rekrutuar nga CIA. Arsyet e nje casting-u te tille jane fort kollaj te kuptueshme : nepermjet fytyres se saj engjellore, pilula qe filmi na ofron te kaperdijme, mund kaperdihet SHUUUUME me kollaj !
Pyetje : Pse duhet te vritet Bin Laden ??
Pergjigjet filmi : Po qofte dhe per hater te punes se mrekullueshme te kesaj engjelloreje, ne mesin e gjithe atyre maçove ! Per hater te punes se saj, e qe pothuaj askush nuk ja ve veshin !
Keshtu, vdekja e kryeterroristit te Botes firmoset “mire e bukur” permes fytyres engjellore te nje gruaje qe kete çeshtje ka vendosur ta ktheje ne nje “çeshtje personale” (vdekja e shoqes se saj te vetme ne atentat, puna e saj e palodhur e qe askush nuk ja var… etj etj). Nen te njejtin regjister jane pershfaqur dhe torturat : te tilla sikur ato nuk ushtrohen mbi trupa njerezish, por mbi trupa te pajetë ! Rendesi ka fytyra e Maya-s, te cilen sigurisht, e kemi peshqesh gjate gjithe filmit, e sidomos.. NE FUND TE TIJ !

Ne fund, Maya qan.
Po ç’lot jane ata ??
Nuk ka rendesi.
“Mbi te gjitha mos reflektoni” - thote regjizorja

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

Dy fjale per ta mbyllur :

Ne filozofi, koncepti i qelbesires (i horrit) eshte sartrian. Sipas tij, qelbesirë (salaud, fr. ) eshte ai (ajo) te cilit(ciles) i genjen mendja se eshte Dikushi, qe e merr veten shume seriozisht, ai (ajo) qe harron contingence-n e tij, pergjegjesine e tij, lirine e tij, ai (ajo) qe eshte i bindur ne miresine e besimit (bindjes) se tij. Dhe qe eshte, gjithmone sipas Jean-Paul Sartre, edhe definimi i vete te keqes : qelbesire eshte ai (ajo) qe i duket vetja Zot, ose qe edhe i bindur se Zoti (ose Historia, ose E Verteta) eshte ne anen e tij dhe kjo autorizon ose justifikon gjithe ç’ai (ajo) mendon se duhet te beje. Te kryeje. Te realizoje.

C’eshte nje ‘qelbesirë’ ? Nje egoist(e) qe e ka ndergjegjen te qete, qe eshte i bindur se eshte ‘njeri i mire’, dhe per rrjedhoje, qelbesira sipas tij (saj) nuk eshte veçse… tjetri ! Vendosni emrin e regjizores ne fjale ne vend te ‘ ai (ajo) ‘ dhe do te kuptoni filmin e saj…

Nota ? Per mua, filmi vlen sa vete titulli i tij: ZERO me xhufke.

trailer : http://www.youtube.com/watch?v=cAtWcvCxPhc