STALKER

Filmat kontraversë nuk kane ndonje gje te keqe, por pikerisht jane te keqinj duke filluar nga momenti kur ata fabrikohen si te tille, pra si kontraversë. Me demek, i tille eshte dhe ky i fundit i Lars Von Trier-it (qe shtypi e konsideron me te madhe si subversiv). Edhe pse nuk eshte tamam ashtu…

Po shpjegohem : Lene mënjane disa vetetima estetike, problemi i ANTICHRIST-it me duket se eshte fakti qe Lars Von Trier deshton ne figurizimin (filmizimin) e betejes midis dy heronjve te vetem te filmit (nje çift, nje grua dhe nje burre, vetem keto dy personazhe ka gjithe filmi). Deri dhe dialogjet duket se jane te privuara nga dialektika. Problemi eshte tek tentativa per te realizuar diçka si poemë, por si poeme hieratike, te ngurte, solemne. Gjithshka eshte pa relief, e sheshte : edhe ç’mund te shfaqej si guximtare, kafshuese, perfundimisht kthehet ne patetike. Qesëndia kthehet ne qesharake…

Megjithate, dy-tre gjera :

Se pari, filmi rikonfirmon limitet e kinematografise se danezit Von Trier qe ne fakt, permblidhen me nje fjale te vetme : uni (une, une une!) prej nga rrjedh dhe nje banalitet relativ intelektual : per shembull “Breaking the waves” ka qene film i realizuar mire, por jo pak monolitik; ” Dancer in the dark” ishte film polic; “Dogville” - formalisht impresionant, por i kufizuar ne ate ç’ka rrefen. Nderkohe qe “Idioterne” ose “Manderlay“, kane qene filma te mire sepse gjenin nje pike perthyerje qe lejon lindjen e dyshimit, dyzimit : i pari permes nje perzierje interesante te performaces dhe sentimentales, ndersa i dyti, permes perzierjes se formalizmit dhe sensualitetit.

Se dyti, persa i perket kritikes ne raport me filmat e Lars von Trier-it : eshte bere e modes te etiketohet menjehere regjizor-mizogjin (qe urren grate). Keshtu qe kritika ben po te njejten loje qe ben dhe regjizori : ajo zgjedh nje pike shikimi unist, te tipit : “ja rregullojme ne qejfin ketij“, identikisht sikunder “ja rregullon qejfin” heroinave te tij regjizori, ne filmat e tij. Degjova qe ne konferencen per shtyp te regjizorit ne fjale, pas prezantimit te “Antichrist” ne Festivalin e fundit ne Kanë, nje kritike kinemaje i kerkoi shprehimisht atij t’u kerkoje falje publike (!!) grave, per mizogjinine e tij ! Nuk i thuhet nje gje e tille nje njeriu (Lars von Trier-it) qe sapo ka dale nga spitali psiqiatrik ku ka ndenjur plot nje vit !… Po me kujtohet rasti i dramaturgut Antonin Artaud (nuk po i krahasoj), i kataloguar (ne vitet ‘40) si skizofren ! A thua se kritika ka per mision te sheroje artistet ?!!

Se treti: dedikimi i ANTICHRIST-it (lexohet ne titrat, ne fund te filmit) regjizorit rus Andrei Tarkovsky nuk me duket pretencioz. Perkundrazi, nga kjo ane, pashe nje film goxha kryeulët, dmth nje film qe thjesht kerkon zgjidhje te reja kinematografike, por qe per fat te keq nuk i gjen. Beja habi qe njerezit iknin nga salla (me demek, te revoltuar) gjate filmit, sepse ANTICHRIST eshte vertet i pademshem, i parrezikshem (inoffensif).

Ne maj te 2005, Lars von Trier prezantoi ne Festivalin e Kanës “MANDERLAY”, pjesen e dyte te trologjisë se tij, filluar ne 2003-shin me “Dogville“. Qe prej disa ditesh filmi shfaqet neper kinemate e Europes. Dje e kisha rradhën une per ta parë.

“Manderlay” eshte vazhdimi i “Dogville” ne tre plane: se pari, nga ana e rrefimit: filmi fillon aty ku “Dogville” mbaron. Se dyti, nga ana stilistike: po ajo mungese dekori sikunder dhe tek “Dogville”; se treti, nga ana e zhanrit: gjithmone behet fjale per “rrefim filozofik i filmuar” (nuk behet kurrsesi fjale per “teater te filmuar” sepse mizaskena, pra regjizura e filmit mbeshtetet tek kamera, montazhi dhe miksazhi).

Kete here, Grace, qe largohet nga qyteti “Dogville”, mberrin ne Jugun e thelle te USA (jemi gjithmone ne vitet 1930), drejt Denver-it, e shoqeruar gjithmone nga gunmen-ët e saj (gangsterët) ku ne Alabama zbulon qe skllaveria ekziston akoma, ne nje plantacion te vogël te quajtur “Manderlay”.

Lars von trier eshte nga ata regjizore te talentuar qe guxojne te ballafaqohen me tezat te tilla te politikës korrekte siç eshte ajo qe i redukton afro-amerikanët (zezakët) ose ne viktima ose ne te revoluar, por asnjehere ne fajtorë (qofte dhe pjeserisht) : “Manderlay” deshiron te na thote se viktimizimi i shpeshte e i kollajshëm social apo rracor, fsheh refuzimin e marrjes se pergjiegjësive nga individet qe perfaqesojne grupet sociale apo rracore ne fjalë.

Te gjitha keto bejne qe nese “Dogville” ishte me se shumti nje rrëfim moral, “Manderlay” anon më se shumti nga rrefimi politik, nga satira ideologjike me temë segregacionin rracial.

Te gjitha keto jane interesante por … efekti i zbulimit (discovered, la découverte) nuk funksionon. Filmi nuk më magjepsi sikunder më ka mrekulluar pjesa e pare e tij, kryevepra “Dogville” !

Ndofta pjesa e trete dhe e fundit (per te cilën Lars von Trier eshte shprehur se nuk do te kete te njejtin dispozitiv sikunder “Dogville” dhe “Manderlay” , pra mungese dekori… etj etj) , do te na mundesoje te rishohim artin magjepës te danezit te talentuar, autorit te “Dancer in the dark” apo “Idiots” apo “Breaking the waves” ( http://www.forumishqiptar.com/showpo…9&postcount=58 )