STALKER

Citim:

Postuar më parë nga fuorisync Në të parin inkursion (shpresoj dhe të fundit) që pata në kinemanë 3D qëlloi që të më “shoqëronte” Werner Herzog, një nga mjeshtrat e artit të shtatë në zhanrin e dokumentarit. Herzog-ut iu mundësua një leje e veçantë nga ministria e kulturës franceze për të filmuar në brendësi të shpellës “Chauvet-Pont-d’Arc”, në jug të Francës, zbulimi i së cilës në 1994 nxorri në dritë, mbase, pikturat murale më të hershme bërë ndonjëherë nga dora e njeriut. Që nga zbulimi i saj zor se i është lejuar ndonjë “frymori” të zakonshëm, përjashto këtu ata të paktë zbulues (arkaelogë, palentologë etj), ta vizitojë atë, pasi deri dhe frymëmarrja njerëzore mendohet të vërë ne rrezik serioz afresket në brendësi të shpellës. Kësisoj regjisori gjerman, falë dhe simpatisë të ministrit francez të kulturës (ky i fundit është një admirues i madh i filmave të tij), bëhet një nga të paktët dëshmitarë të asaj çka vendos t’ia përcjell shikuesit nën perspektivën 3D. Dhe ketu Herzog-u nuk zhgënjen aspak, pavarësisht se unë s’kam as më të voglin entuziazëm për formatin në fjalë. Për të, afresket e zbuluara brenda shpellës përbëjnë një mbrekulli të atillë që ti shkaktojnë një ekzaltim fëmijor të sinqertë dhe jo një shans i artë, që i është dhënë në dorë, për të bombarduar publikun me efekte speciale alla 3D. Herzog “ngacmon” me humor zbuluesit që e shoqerojnë për të nxjerrë nga brenda tyre, ndarë me ta, pikërisht këtë ekzaltim në mënyrë që të kapërcehet ftohtësia e një zbulimi thjesht shkencor. Një zbulim që e bën Herzogun të ngrejë deri pikëpyetje, hipoteza, mbi format e ardhshme të ekzistencës njerëzore, pa rënë aspak në rolin e një predikuesi, por duke përdorur ato doza humori të zi që i kanë dhënë tonin krijimtarisë së tij. Për t’iu rikthyer formatit 3D të përdorur në film, vetë Herzog e justifikon atë në mënyrë për të përshfaqur sa më mirë qëllimin e atyre që i realizuan këto afreske. Për të, brendësia (thellësia) e shpellës i përngjan një teatri modern imazhesh në lëvizje, iluzionit vetë në themel të së cilës ngrihet kinemaja, ndjesinë e së cilës vetëm 3D mund ta përcjellë më së miri. Deri ketu ok. Filmimet brenda shpellës më përfshinë në atë pikë sa që ma lehtësuan “klaustrofobinë” vizive të 3D. Këtu qëndron mjeshtëria e regjisorëve të kalibrit Herzog që arrijnë ta tejkalojnë, ose më saktë ta përdorin ashtu siç duhet teknologjinë në funksion të vetë filmit. Por kur u “vinte fjala” xhirimeve jashtë shpellës 3D-ja bëhej e tepërt, bezdisëse, fare e panevojshme. Për më tepër besoj (do më duhet ta vërtetoj kur ta shoh në televizor) që filmi fare mirë mund të bënte dhe pa përdorimin e 3D në xhirimet brenda shpellës. Në këtë pikë më vjen shumë mirë që vetë Herzog të ketë pohuar mosbesimin e tij në këtë format, përpara se ta realizonte filmin, si dhe të ketë thënë që “Cave of forgotten dreams” të jetë i pari dhe i fundit film i tij në 3D.

_____________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Komenti im :
Ne vitin 1994, 3 speleologe amatore franceze zbulojne nje shpelle te fshehur, dera e te ciles ishte e zene nga nje bllok i madh guri. Brenda gjejne piktura, qe thyejne te gjitha rekodet : ato jane realizuar 30 mije vjet më parë, duke u kthyer ne deshmine me te vjeter te artit, te kryer nga qenia njerezore ! Dhe cilesia grafike e tyre te lë pa mend !

Tani te flasim per filmin, edhe pse fuorisync e ka komentuar tashmë.

“Shpella e endrrave te harruara“, ne fakt, nuk eshte thjesht nje film, por nje bequest (testament, qe merr vlere vetem pasi nenshkruesi vdes). Pyetjes se ç’fare duhet bere me famën e fituar si regjizor, Werner Herzog pergjigjet : duke ju afruar te ‘pa afrueshmes’ dhe duke ja ofruar ta shohin te gjithe : te shohin pikturat shkembore te shpelles ‘Chauvet’.

3D sigurisht qe nuk eshte loder ne duart e Herzog-ut. Kjo pritej. Salla e kinemase eshte nje bark, kjo dihet gjithashtu. Po nje shpelle në 3D, e filmuar nga Herzog, ç’është ? Origjina e botes, ç’te jete tjeter !
Reliefin, dmth 3D, regjizori nuk e perdor vetem si thellesi pamjeje (kinemaja 2D e ka realizuar kete gje tashmë, jo pak, permes fokusit -focales), por mbi te gjitha, per siperfaqet : siperfaqe shkembore mbi te cilat ‘lodrojne’ piktura. Njerezit qe i kane vizatuar ato, i kane bere ne gropeza shkembore, ne konturet e shkembit, ne te ngrituart e ne te futurat e gurit. Literatura kurre nuk do te mund ta pershkruante nje hatà te tille ! Imazhi 2D do ta kish te pamundur, pikerisht per arsyet e lartpermendura. Vetem 3D mund ta transmetoje siç duhet nje lëndë te tille. Per me teper, njerzit e dikurshem i kane bere ato piktura ne erresire pothuaj te plote, ne menyre te tille qe zjarri i bente ato piktura te ‘levizshme’. Per shembull: disa nga kafshet e vizatuara kane me shume kembe nga ç’kane ne realitet ! 8 kembe ne vend te 4 !! pra, qe 30 mije vjet me pare, njeriu shprehte permes artit idene e levizjes ! Keshtu, Herzog shkon ne origjinen e vete kinemase, dmth edhe te arteve pararendese te saj : vizatimit, literatures (sepse narracioni eshte evident ne keto piktura), skulptures (rendesia e relievit), arkitektures (sepse gjithshka eshte e organizuar ne nje hapsire precize) si dhe ne origjinin e njeriut te civilizuar, avatar i te cilit jemi sot. Kurre nuk ma kish marre mendja se nje film mund te na çoje kaq larg !

“SHPELLA E ENDRRAVE TE HARRUARA” eshte nje udhetim i vertete. Nje moment mrekullimi. Nje moment pedagogjik. Nje moment dyshimi. Serishmi nje moment mrekullimi.

nota : 10 me shuuume ylla !!

trailer i filmit :

YouTube - Cave of Forgotten Dreams trailer

 Gjermani Werner Herzog, regjizori i çmendur i filmave te çmendur si “Aguirre” apo “Fitzcarraldo”, i syrgjynosur se fundmi ne Hollywood, ka realizuar me ne fund nje film artistik (u bene vite qe realizonte vetem dokumentarë, edhe pse ata ishin nga më jo-konformistët e më interesantet qe mund te ekzistojne ne planetin Kinema !).

Dhe si i “çmendur” qe eshte, ka realizuar nje remake, gjithe duke mos qene vertet nje remake, ne kuptimin e mirefillte te fjales : “Bad Lieutenant” vertet ka qene nje film i Abel Ferrares (1992), me Harvey Keitel, por Herzog, nuk ruan pothuaj asgje nga filmi i Ferrares, dhe eshte krejt tjeter gje. Mbi te gjitha, ajo qe bie ne sy eshte se Herzog-ut as qe i behet vone per konceptin judeo-kristian të shpagimit (redemption- larja e mekateve te njerezimit permes aktit te Jezu Krishtit), koncept themelor ne filmin e Ferrares (1992). Dhe merret me gjera KREJT te tjera !

Werner Herzog duket ne formë ! Më ne formë s’ka ku te shkoje ! Gjithshka ne film duket se eshte bere mendueshem dhe me qejf : qe nga mjetet narrative, nga ato formale, e per ta mbyllur, nga ato morale.Duket ashiqari qe regjizori eshte shkrirë i teri duke realizuar filmin e tij ! Shembull per ata qe e kane pare filmin : ai burri qe kercen hip-hop mbi nje kadaver, kusht te jete tjeter perveçse… Herzog-u dora vetë ??

Ne qender te filmit Terence McDonagh, komisar policie (Nicolas Cage, i H A T A SH Ë M !), alkolik, toksikoman, nevrotik seksual : nje perzierje e pabesueshme e Nosferatu (vampiri i famshem!) me inspektorin Harry. E dashura e tij ? Nje prostitute ! (Eva Mendes).
Por ç’eshte me e pabesueshmja, eshte fakti qe inspektori eshte tmerresisht i dashur, interesant, pasionant. Pse ? Sepse ka filozofine e tij per jeten, moralin e tij, konceptin e tij per Drejtesine. Pse ? Sepse rolin e tij e luan ne menyre te magjishme Nicolas Cage, nje fantazem e nje fantazme - duke “imituar” Nosferatu-në e Murnau-t, por dhe Kinski-n e Herzog-ut.

Bad Lieutenant-it (Policit te keq !) te Ferrares i jepet keshtu ne shanc i ri ne kinema. Kesaj rradhe ngjarjen nuk zhvillohen ne New York por ne New Orleans : sapo ka kaluar uragani Katrina. Katastrofë !

C’fare ben Herzog-u ? E thjeshtë : kthen bythmbrapsht moralin Ferrerian : komisari i policise jo vetem qe nuk vdes ne fund te filmit, por dhe dekorohet per ç’ka bere ! E habitshme nje gje e tille per Herzog-un, pasi ne filmat e tij, zakonisht heroi kryesor shkon drejt vdekjes, vetmise, çmendisë. Dhe eshte Bota, Natyra (xhungla), Universi qe fitojne, triumfojne.
Kesaj rradhe… jo ! Fiton deliri ! Mos ka dashur te na thote regjizori se, ne nje Amerike te droguar keqas, më i droguari nder policë vlen më shume se vete Amerika ?? Ndofta ! Gjithsesi, nje gje eshte e sigurt : moralizmi aq i deshiruar ne kinema (vdesin spektatorët per nje çike moral !), ka shkuar per lesh ! Aq me mire per… spektatorin (ne fakt !) !!

Pra fiton njeriu (nje polic), tmerresisht i vetmuar, ok, por i shpetuar (jo i sheruar, ok ??!). Ose, siç e tregon dhe plani i fundit fare filmik i filmit : Nicolas Cage i ulur, dhe mbi te, nje akuarium ! Njeriu dhe Natyra rrinë tok, bashk-jetojne. Por jo se njeriu eshte NGRITUR, eshte LARTESUAR, por sepse ka ZBITUR edhe me poshte… se kafsha !

Kete fillim viti, ajo qe ishte interesante ne filmat e mire amerikane, ishte fakti se kish diçka pasionuese prej groteskeje tek Shutter Island i Scorsese-s.
Dhe kish diçka prej humori ironik anglez tek Ghost writer i Polanskit.

Tek “Bad Lieutenant” i Herzog-ut, ka diçka prej te qeshure… krokodili ! (sikurse ne nje plan filmik te tij - foto: )

 Film magjik !!

8.5

nje skene e mrekullushme nga filmi : YouTube - Iguanas

//

Shkova pashê filmin e fundit te nje prej regjizoreve aktualë me te medhenj, gjermanit te famshëm HERZOG, autor i “Fitzcarraldo” apo “Aguirre”.

“GRIZZLY MAN” eshte nje dokumentar-fiksion dy orësh qe rrefen jeten e Timothy Treadwell, ekologjist amerikan qe kaloi 13 vite te jetes se tij ne Alaska, midis arinjve te egër qe quhen grizzly, per ti mbrojtur ata nga gjuetia e pa-principë dhe nga rreziku i zhdukjes. Herzog perdor ne dokumentarin e tij nje pjese te mire te imazheve filmike qe Timothy Treadwell xhiroi gjate kohes se qendrimit te tij midis arinjve, deri sa nje dite vjeshte ai u gllaberua nga njeri prej tyre.

Nje dokumentar-fiksion pasionant mbi çmendinë humane dhe tejkalimin nga njeriu te kufijve te natyrës: regjizori Herzog njihet prej kohësh si mjeshtër i xhirimeve apokaliptike dhe kete e provon edhe nje here permes “Grizzly man” : cili eshte Timothy Treadwell :nje ekologjist i çmendur?, nje vizioner i ekzaltuar?

Kur Timothy Treadwell, ne shoqerine e te dashures se tij u gllabërua nga nje prej grizzly-t (arinjt e egër), kamera e xhirimit te tij ishte duke punuar, por kapaku kish bllokuar fokusin e kamerës, nderkohe qe zeri funksiononte fare mire. Nje sekuence e filmit tregon regjizorin Herzog duke degjuar me walk-man kasetën me klithmat e Timothy Treadwell-it dhe te fejuarës se tij ne momentin qe ariu grizzly i shqyen dhe i gëlltit te dy, por ne si spektatorë, edhe pse nuk i degjojme ato klithma, kalojme nje nga momentet me te forta qe mund te perjetohen ne nje film.