STALKER

Titulli i plote filmit eshte : “L’Apollonide, kujtime nga bordelloja”, konkurues ne kategorine kryesore te filmave ne Kane 2011.

Ky Bonelloja, filmat e meparshem te te cilet me kane pas pelqy (dhe bashke me Rabah Ameur-Zaimeche, e konsideroja me mendjen time si nje nga dy regjizorët e rinj francezë me mend e talent !) paska qene me fat : per arsye ‘teknike’, nuk mundja te ikja nga salla e kinemase sepse pendrsyhe, do i kisha bere naften filmit te tij qe ne krye ne 15 minutave te para !

Them “paska qene me fat qe e pashe filmin e tij të tërin, nga fillimi ne fund”, sepse si perfundim, mund te them se ai eshte pa frike filmi më emancipues qe mund te kem pare kete vit, dhe nje nga më emancipuesit e ketyre viteve te fundit ! Pa piken e dyshimit ! Por kjo nuk do te thote se filmi eshte i mire, i arrire : per mua jo, perderisa u bera derr pothuaj 95% te kohes.

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
     Bonello permes filmit, rrefen jeten nje bodello pariziane, ne fund te shek XIX, fillim shekulli XX.
Regjizori duket se si fillim, ka pas nje ide vertet te mrekullueshme ne koken e tij : te beje te qajë me lot-sperme nje prostitutë ! Ne kuptimin më te vertete te fjalës ! Fiks sikurse Nanni Moretti kishe edhe ai nje ide gjeniale perpara se te kete filluar te realizoje “Habemus papam”-in e tij : nje kardinal refuzon te behet papë ! Por, nese te dy arrijne te realizojne shkelqyeshem skenat finale perkatese te ideve ne fjale (lotet prej sperme te Bonellos dhe daljen ne ballkon te kardinalit, per te deklaruar refuzimin per t’u bere papë), te dy deshtojne ne pothuaj gjithe pjesen tjeter te filmit : mizaskena e tyre nuk më ind, as me terheq. Tek kjo e Bonellos, u bera derr e shkuar derrit ! Tek ajo e Morettit, me nevrikosi spektakli dhe skeçllëku.

Them mizaskenë ilustrative, sepse : kur prostitutat kalojne viziten mjeksore, degjohet njera prej tyre te thote : “kur nuk do te jem më prostitute, as dashuri nuk do bej më !”. Po pse, keshtu flitet ne jeten e perditshme ?? Kjo eshte sentence e shkuar sentencës ! Ose, sapo shohim nje skene qe tregon nje drekë ne bordello dhe në tavoline eshte edhe ‘gruaja qe qesh’ (ata qe e kane pare filmin, më kuptojne), pikerisht nje tjeter prostitute e pyet gruan qe qesh : “mire je ? nuk te dhemb më buza ??“. Shkurt : kur heroinat e filmit hapin gojen per te thene diçka, eshte e sigurt se e bejne per te thene sentenca, konkuzione. Kur nuk e hapin, degjohen tinguj muzike ilustrativë !

Godard-i thote me te drejte se kamera eshte nje instrument per te filmuar te padukshmen. Bonello filmon te dukshmen ! Lé pastaj qe duket ashiqari qe regjizori heziton midis filmit koral (me shume personazhe) dhe atij me një heroine kryesore. Dhe si perfundim, rezultati eshte nje film mesatar, film i mesit (më sakte), ose siç i thone frengjit kesaj kategori filamsh “film du milieu”. Por qe pretendon te jete… nje film-atmosfere !! Po ç’atmosfere zeza ?? “L’Apollonide” duket si “Lulet e Shangait” për… dummies ! (per katranjosë). A thua se Bonello-s i rren mendja se mizaskena e filmit te mrekullueshem te Hou Hsiao Hsienit nuk ishte veçse nje kapriço apo “exercise de style” i regjizorit ! Ose (dhe per kete nuk jam i sigurt), gjithe si dhe filmi i Moretti-t, ndofta dhe “L’Apollonide” eshte dorezuar perpara presioneve te producenteve, per te na ‘dhuruar’ nje film te merzitshem prej dy oresh, me nje skene finale super te forte, e cila eshte e pamundur te shpetoje gjithe nje film !!

4.0

Si t’ja filloj e te shpjegoj qe filmi i fundit i Nanni Moretti-t nuk me pelqeu fare fare ?? Dhe qe, fjala e vetme qe me erdhi ne mendje ne fund te filmit, ishte : FAKE ! (fallco)

Edhe pse i kam parë shume më vonë sesa ne kohen kur jane realizuar, filmat e dikurshem te ketij regjizori (ato te viteve ‘70, ‘80, ‘90) gjithmone i kam adhuruar. Por më duket se vitit 2001 dhe filmi i tij i asokohe ‘La stanza del figlio’ eshte, ne fakt, nje si far’ vije ndarese midis filmave te tij te meparshem (1970-2000) nga ata te ketij dhjetevjeçari te fundit. “Il Caimano” (2007), filmi i tij i parafundit, linte tashme per te deshiruar : skena mbyllese vertet ishte hatashmërisht e fuqishme dhe më shume se mbresëlënese, por gjithe pjesa tjeter e filmit… çalonte keq fare. Cuditerisht, nga e njejta simptomë me duket se vuan edhe “Habemus Papam” : skena mbyllese eshte nje kryeveper e vertete, nderkohe qe gjithe filmi… më duket komplet i çuar dëm.

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

Ne leter, “Habemus Papam” te merr ne qafë, pra s’ka ku te shkoje më interesant : diten qe Konklava e kardinaleve do te zgjedhe Papën e ri, kete te fundit, pas perzgjedhjes nga koleget e tij, e kap nje krize depresioni apo migrene dhe duket se nuk eshte gati per te marre detyren e re. Ai refuzon te behet papë. Nje psikanalist therritet ne Vatikan, per te ndihmuar Papën e ri ne krizen e tij mendore. Por ne mbremje, Papa i ri zhduket nga Vatikani…

Pershtypja ime eshte e meposhtmja : Nanni Moretti tradicionalisht ka qene kineast i intimes, i te ‘fshehtes’ njerezore, interiores. Ndersa ky film, te jep pershtypjen e diçkaje eksterne, eksterioreje : “Habemus Papam” duket si i shtypur nen peshen e produksionit : levizje te panevojshme te kamerës, muzikë ilustruese (qe me bente tmerresisht nevrik !), grimasa pseudo-humoristike te aktoreve, imazhe te ngadalesuara (skena e volejbollit e kardinaleve) patetike… etj etj. Skena te tilla tip-skeçi (si puna e levizjes së perdes nga maxhordomi i Papës se ri, per te njeqindtëtën herë rradhazi !!!) jane te denja per ‘Portokallinë’ e Top-Channel ! Por jo per nje film te Nanni Moretti-t !

Michel Piccoli (aktori im i preferuar i te gjitha kohrave), nuk me duket fort komod ne rolin e tij. Supozohet (ne film) se ai eshte francez dhe, si gjithe kardinalët, sigurisht qe di dhe italisht. Dakort deri ketu. Por (per ata qe e kane pare filmin) : si shpjegohet qe ai ditka permendesh, ne italisht, fragmente te tera te “Pulebardhes”, pjeses teatrale te Çekovit ?? Ne italisht ??? Te gjitha keto inkoherenca, skeçlliqe, grimasllëqe… me duken te papranueshme per nje film te Morettit (që me ç’mesoj, e ka financuar filmin e tij nepermjet njeres prej kompanive producente me te medha italiane). Jo se ka ndonje gje te keqe : qe Nanni Moretti ka dashur te preke nje numer sa me te madh spektatoresh permes filmit te tij, kjo eshte pune e tij (me “Il Caemano”, regjizori lante hesapet me Politiken Italiane; kesaj rradhe, duket se “lan hesapet” me Kishën). Por kjo nuk do te thote, detyrimisht, pranimin e kaq shume konçesioneve artistike nga ana e regjizorit, gjera te cilat, personalisht, mi kepusin krahet si dhe deshiren per te pelqyer nje film te tille. Me gjithe skenen fantastike ne mbyllje ! (a thua se Moretti beson tek fuqia e nje skene te vetme filmike, qe do na shpetoka nje film te tere …! çudi… ).

4.0

Ne festivalin e Kanës 2011, ky ka qene filmi triumfues persa i perket edhe publikut, edhe kritikes. Ndersa une… jam i dyzuar, edhe po edhe jo…

Kesaj vajzes, aktore per nga zanati, i kam peqyer qamet filmin e saj te pare “Mbreteresha e molleve“. Ky eshte filmi i saj i dyte, qe rrefen nje histori te vertete : perpjekjet e saj dhe te burrit te saj (qe po ashtu, luan rolin e vetes ne film) per te shpetuar djalin e tyre 2 vjeçar nga nje kancer.
Femija shpeton (kjo mesohet qe ne fillim te filmit) por çifti … ndahet. Dhe ne fakt, filmi, me teper se me semundjen e femijes, ‘fshehtazi’ trajton temen e çiftit.

Per mendimin tim, filmi eshte teper modern, me teper “seç duhet”, teper “i kohes”. Perzgjedhjet muzikore jane teper moderne. Muzika eshte prezente pothuaj gjithe kohes. Ne vend qe te me prekte mizaskena, me preku muzika. Por muzika, pa imazh, fundja ka te njejtin efekt, apo jo ?!

Mua me duket se filmi eshte bere “siç duhen bere sot filmat franceze me shije“, dmth në linjen e atyre te Christophe Honoré, dmth ne linjen e Fraçois Truffaut. Nuk them se filmi nuk eshte i mire, as se nuk me pleqeu, por seç ka diçka prej te paprekshmeje, ky film.
Ne dy sense :

1. ne sensin negativ te fjales ‘i paprekshem’ : a kritikohet nje film qe flet per nje femije dy vjeçar qe ka kancer ? Vetem te jesh i pashpirt ! Ky fakt si dhe fakti qe jane prinderit e vertete qe luajne dy rolet kryesore ne film, e bejne disi te pamundshme kritiken ndaj filmit. Te paprekshem, ne sensin negativ te fjales.

2. ne sensin pozitiv te fjales ‘i paprekshem’ : pikerisht, fakti qe vete dy aktoret kryesore e kane perjetuar prej verteti kete ngjarje, e ben filmin te paprekshem, te pa-atakueshem pasi ai kthehet, ne kete menyre, ne nje far’ dhurate, trashegimie per djalin e tyre (tashme 7 vjeçar !). Por jo vetem per djalin, por edhe per mjeket, trupen mjeksore (doktore, infermiere…). Biles edhe per Sherbimin Publik Mjeksor Francez, te cilit edhe filmi i dedikohet (ky dedikim shprehet qartazi permes nje tabele, ne fund te filmit). Ndofta kjo eshte dhe arsyeja qe, in fine, filmi me pelqeu, me terhoqi.

7.0
  

Citim:

Postuar më parë nga fuorisync Në të parin inkursion (shpresoj dhe të fundit) që pata në kinemanë 3D qëlloi që të më “shoqëronte” Werner Herzog, një nga mjeshtrat e artit të shtatë në zhanrin e dokumentarit. Herzog-ut iu mundësua një leje e veçantë nga ministria e kulturës franceze për të filmuar në brendësi të shpellës “Chauvet-Pont-d’Arc”, në jug të Francës, zbulimi i së cilës në 1994 nxorri në dritë, mbase, pikturat murale më të hershme bërë ndonjëherë nga dora e njeriut. Që nga zbulimi i saj zor se i është lejuar ndonjë “frymori” të zakonshëm, përjashto këtu ata të paktë zbulues (arkaelogë, palentologë etj), ta vizitojë atë, pasi deri dhe frymëmarrja njerëzore mendohet të vërë ne rrezik serioz afresket në brendësi të shpellës. Kësisoj regjisori gjerman, falë dhe simpatisë të ministrit francez të kulturës (ky i fundit është një admirues i madh i filmave të tij), bëhet një nga të paktët dëshmitarë të asaj çka vendos t’ia përcjell shikuesit nën perspektivën 3D. Dhe ketu Herzog-u nuk zhgënjen aspak, pavarësisht se unë s’kam as më të voglin entuziazëm për formatin në fjalë. Për të, afresket e zbuluara brenda shpellës përbëjnë një mbrekulli të atillë që ti shkaktojnë një ekzaltim fëmijor të sinqertë dhe jo një shans i artë, që i është dhënë në dorë, për të bombarduar publikun me efekte speciale alla 3D. Herzog “ngacmon” me humor zbuluesit që e shoqerojnë për të nxjerrë nga brenda tyre, ndarë me ta, pikërisht këtë ekzaltim në mënyrë që të kapërcehet ftohtësia e një zbulimi thjesht shkencor. Një zbulim që e bën Herzogun të ngrejë deri pikëpyetje, hipoteza, mbi format e ardhshme të ekzistencës njerëzore, pa rënë aspak në rolin e një predikuesi, por duke përdorur ato doza humori të zi që i kanë dhënë tonin krijimtarisë së tij. Për t’iu rikthyer formatit 3D të përdorur në film, vetë Herzog e justifikon atë në mënyrë për të përshfaqur sa më mirë qëllimin e atyre që i realizuan këto afreske. Për të, brendësia (thellësia) e shpellës i përngjan një teatri modern imazhesh në lëvizje, iluzionit vetë në themel të së cilës ngrihet kinemaja, ndjesinë e së cilës vetëm 3D mund ta përcjellë më së miri. Deri ketu ok. Filmimet brenda shpellës më përfshinë në atë pikë sa që ma lehtësuan “klaustrofobinë” vizive të 3D. Këtu qëndron mjeshtëria e regjisorëve të kalibrit Herzog që arrijnë ta tejkalojnë, ose më saktë ta përdorin ashtu siç duhet teknologjinë në funksion të vetë filmit. Por kur u “vinte fjala” xhirimeve jashtë shpellës 3D-ja bëhej e tepërt, bezdisëse, fare e panevojshme. Për më tepër besoj (do më duhet ta vërtetoj kur ta shoh në televizor) që filmi fare mirë mund të bënte dhe pa përdorimin e 3D në xhirimet brenda shpellës. Në këtë pikë më vjen shumë mirë që vetë Herzog të ketë pohuar mosbesimin e tij në këtë format, përpara se ta realizonte filmin, si dhe të ketë thënë që “Cave of forgotten dreams” të jetë i pari dhe i fundit film i tij në 3D.

_____________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Komenti im :
Ne vitin 1994, 3 speleologe amatore franceze zbulojne nje shpelle te fshehur, dera e te ciles ishte e zene nga nje bllok i madh guri. Brenda gjejne piktura, qe thyejne te gjitha rekodet : ato jane realizuar 30 mije vjet më parë, duke u kthyer ne deshmine me te vjeter te artit, te kryer nga qenia njerezore ! Dhe cilesia grafike e tyre te lë pa mend !

Tani te flasim per filmin, edhe pse fuorisync e ka komentuar tashmë.

“Shpella e endrrave te harruara“, ne fakt, nuk eshte thjesht nje film, por nje bequest (testament, qe merr vlere vetem pasi nenshkruesi vdes). Pyetjes se ç’fare duhet bere me famën e fituar si regjizor, Werner Herzog pergjigjet : duke ju afruar te ‘pa afrueshmes’ dhe duke ja ofruar ta shohin te gjithe : te shohin pikturat shkembore te shpelles ‘Chauvet’.

3D sigurisht qe nuk eshte loder ne duart e Herzog-ut. Kjo pritej. Salla e kinemase eshte nje bark, kjo dihet gjithashtu. Po nje shpelle në 3D, e filmuar nga Herzog, ç’është ? Origjina e botes, ç’te jete tjeter !
Reliefin, dmth 3D, regjizori nuk e perdor vetem si thellesi pamjeje (kinemaja 2D e ka realizuar kete gje tashmë, jo pak, permes fokusit -focales), por mbi te gjitha, per siperfaqet : siperfaqe shkembore mbi te cilat ‘lodrojne’ piktura. Njerezit qe i kane vizatuar ato, i kane bere ne gropeza shkembore, ne konturet e shkembit, ne te ngrituart e ne te futurat e gurit. Literatura kurre nuk do te mund ta pershkruante nje hatà te tille ! Imazhi 2D do ta kish te pamundur, pikerisht per arsyet e lartpermendura. Vetem 3D mund ta transmetoje siç duhet nje lëndë te tille. Per me teper, njerzit e dikurshem i kane bere ato piktura ne erresire pothuaj te plote, ne menyre te tille qe zjarri i bente ato piktura te ‘levizshme’. Per shembull: disa nga kafshet e vizatuara kane me shume kembe nga ç’kane ne realitet ! 8 kembe ne vend te 4 !! pra, qe 30 mije vjet me pare, njeriu shprehte permes artit idene e levizjes ! Keshtu, Herzog shkon ne origjinen e vete kinemase, dmth edhe te arteve pararendese te saj : vizatimit, literatures (sepse narracioni eshte evident ne keto piktura), skulptures (rendesia e relievit), arkitektures (sepse gjithshka eshte e organizuar ne nje hapsire precize) si dhe ne origjinin e njeriut te civilizuar, avatar i te cilit jemi sot. Kurre nuk ma kish marre mendja se nje film mund te na çoje kaq larg !

“SHPELLA E ENDRRAVE TE HARRUARA” eshte nje udhetim i vertete. Nje moment mrekullimi. Nje moment pedagogjik. Nje moment dyshimi. Serishmi nje moment mrekullimi.

nota : 10 me shuuume ylla !!

trailer i filmit :

YouTube - Cave of Forgotten Dreams trailer