STALKER

Nese pranojme se tre filmat dokumentarë artistikë me te rendesishem te shek. te 20 per nga pesha, volumi apo fuqia artistike kane qene “Milestones“, “Shoah” dhe “Le fond de l’aire est rouge” (Horizonti eshte i kuq), me te gjith gjasat, shekulli 21, edhe pse ne fillimet e tij, ka tashmë arsye pse te mburret, mbi te gjitha me dokumentarin 8 orësh “Tie Xi Qu: West of the Tracks” (aka :”A l’Ouest des rails”) te regjizorit kinez Wang Bing : historia 8 oreshe agonisë se Kombinatit me te madh Metalurgjik ne bote.

Kaq mjafton per te shprehur kuriozitetin me te cilin e prisja filmin e pare fiksion (metrazh te gjate) te regjizorit ne fjale, dmth “The Ditch” ( HENDEKU), i cili perveç pjesemarrjes ne Festivalin e vjetshem te filmit ne Venecia, nuk ka arritur ende te gjeje distributor neper kinemate e Europes. Per fat, kanali televiziv franko-gjerman ‘arte’ e transmetoi të shtunen !
   Filmi e merr temen nga kampi i punes ‘Jiabiangou’ ne vitet 1957-1961 (epoka Maoiste) ne shkretetiren Gobi në Kinë, ku nje pjese e madhe e 3000 te burgosurve politike ne te vertete lane kockat, per shkak te nje urie te pashoqe. Duke qene se shkretetira i ka ruajtur nje pjesë te mire te traseve dhe hendeqeve ku jetonin dhe punonin te burgosurit, regjizori i ka bere xhirimet e lojes se aktoreve ne te njejtat vende gjeografike dhe autenticiteti eshte më teper se i admirueshem.

“Hendeku” nuk eshte film i dashur, sepse asnjehere nuk ta ben qejfin (ose, siç thuhet ne frengjisht, “il n’est jamais complaisant”). Filmi nuk toleron per nga vertetesia dhe realizmi i skenave (ne njeren prej tyre, shihet nje i burgosur qe rrëmon per te gjetur diçka per te ngrenë midis te vjellave te shokut te tij, po ashtu i burgosur). Por pikerisht, me duket se aty qendron fuqia e filmit : menyra se si Wang Bing realizon skena te tilla, ose ajo qe quhet trajtimi regjizorial, falë te cilit, nga gjithe ky rrugetim i llahtarshem ne ferr, lindin megjithate shkendija humanizmi.

Ka diçka fordiane tek “Hendeku” : jo vetem sepse behet fjale per nje pushtim (conquest) te Veri-Perendimit kinez - shkretetira e Gobit (sikurse behet fjale per Pushtimin e Perendimit -The Conquest of the West - tek filmat e John Ford-it), por edhe sepse shkretetira, shpellat dhe hendeqet e saj jane te ndriçuara njesoj : me ndihmen e drites qe vjen ne contre-jour (back-light) : njesoj si tek ato te Mjeshtrit amerikan ! Por fundja dhe ajo qe po arrin Wang Bing permes filmave te tij, eshte, in fine, e njejte me ate qe ka arritur John Ford ketu e 50 vite me parë : te tregoje Historine e Pushtimit (Conquest), te vendit te tij te gjeografikisht te pamatë. Pushtim qe ka diçka prej mundimit te Sizifit !

Po e ilustroj këtë me fotot e meposhtme :
dy te parat, i perkasin filmave te amerikanit John Ford, ketu e 60 vite me pare;
te dytat, i perkasin atij te kinezit Wang Bing, 60 vite më pas : e njejta dritë (back-light) per te ndriçuar mitologjine e dy vendeve, ne dukje kaq te ndryshem :
 

 
Nese do te kish diçka te kritikueshme ne film, do te ishte nje far “demonstrimi foce” insistues (flas gjithmone per nga ana regjizoriale), ndjenje qe pata pasi filmi mbaroi. Por kjo me duket se vjen nga fakti qe “Hendeku” nuk ka mundur te realizohet teresisht ashtu siç kish qene parashikuar : regjizori e ka xhiruar ate fshehurazi ne Kine, ku autoritetet ende ndalojne qe filmat e sotem kineze te evokojne faqe te tilla te erreta te historise moderne te ketij vendi. Biles pas disa javëve xhirim, regjizori eshte detyruar te ikë me ngut nga sheshi i xhirimit, duke shpetuar keshtu filmimet e kryera (e duke realizuar montazhin e tyre ne France).

9.0

ps: filmi ritransmetohet nga ‘arte’ te enjten 21 prill, ne oren 2 e 45 te mengjesit. Përgatisni regjistruesit.

http://videos.www1.arte.tv/fr/videos/_le_fosse_de_wang_bing-3412586.html

Vjet, ne mbyllje te vitit 2010, peoples më shkruante :

Citim:

Postuar më parë nga peoples
Mendova se e ke përfunduar 2010-en me dy filmat gjermanë: Everyone Else dhe Unter dir die Stadt/ Sous toi la ville të Maren Ade dhe Cristophe Hochhausler.
Në të dy fimat na shfaqet ekzistenca e një çifti, e cila është e ndryshme nga një film në tjetrin. Maren Ade (Everyone Else) filmon personazhet në një ishull (Sardegna), ku natura e bukur e këtij ishulli të mrekullueshëm përshtatet me femrën dhe mashkullin, të cilët luftojnë me diçka të paqartë;

U desh qe kanali televiziv ‘arte’ te transmetonte kete film, qe te mund ta shihja se me ç’gjë te paqarte lufton çifti gjerman ne fjale.

Po perpiqem ti marr gjerat me rradhë :

Pra behet fjale per pushimet e nje çifti te rinjsh gjermanë, ne ishullin italian te Sardenjes. Ky tipi, eshte tip ‘çun mami’ (jo në sensin qe i jepnim dikur ne shqip, por kryesisht ne sensin qe mami i vet i ka lene trashegim nje alamet shtepie verore ), tip me jo pak nevroza ne tru, dhe qe per nga sjelljet lundron pak a shume midis arrogances dhe heshtjes (mutism). Dhe qe ka jo pak pikepyetje ne koken e tij, sidomos persa i perket virilitetit (por edhe persa i perket suksesit te tij, nga ana profesionale !).

Kjo goca duket tip ex-punke (ndihet nga zeri, i cili mban ende “gjurmët” e whisky-t), konvertuar ne rrogetare te UNIVERSAL, tip qe nuk i pushon goja se theni se i thote te gjitha ato ç’ka mendon (edhe pse, ne fakt, nuk mendon gje hiç !) : nga ata tipet te cilat e perjetojne ’shpirtin kritik’ si dhunë ekskluzivisht femerore (shpirt kritik kane vetem femrat - sipas kesaj kinges), dhe qe ne fakt, sheh tek i dashuri i saj veçse nje mjeshter (master) i qenit (ose me sakt, i buçes) që eshte vetë ajo (keshtu te pakten duket se e konsideron veten !). Shkurt, per nga natyra, duket nga ato qe e mbajne veten per femra qe s’ka mashkull qe u rrezisto !

Megjithate, heronjte e filmit jane ata qe jane; nuk më duket se deri ketu ka ndonje problem : regjizorja ka zgjedhur te tille karaktere (per ti kap me shpulla, ne fakt !!) per 2 heronjt e saj, me siguri per te na tregu ne spektatoreve diçka “sa më realiste” (siç i themi ne shqip ) — ne fregjisht, kjo korrespondon me “quelque chose de cru”, dhe ne kete menyre, te germoje ne zonat e erreta te çiftit (ne pergjithesi, te çifteve) dhe te nxjerre ne pah mizorinë, qe ne fakt, eshte ne baze te te gjitha mardhenieve njerezore.
E perseris, deri ketu nuk me duket se ka ndonje gje keqe, per me teper qe per nga forma, filmi eshte per ti hequr kapelen (ose, qe te jem i sinqerte : per nga forma, filmit do ti jepja noten 10.0, edhe pse, edhe për nga forma, gjerat jane me te nderlikuara se sa duken; nejse…).

E keqja vjen nga alternativa qe propozohet, nga alternativa qe propozon filmi. Dhe kjo alternative e nxjerr koken pergjate nje skene filmike, qe per mendimin tim perben skenen-çeles te filmit :

Ne nje moment, andej nga treçereku i filmit, tek shtepia e çiftit ne fjale shkon per darkë nje koleg (arkitekt) i heroit kryesor, bashke me te shoqen. Cifti i ftuar viziton vilën, dhe pastaj njeren nga dhomat e saj, pikerisht dhomën e te jemës se personazhit kryesor te filmit. Per nga dekori, dhoma nuk ka ku te shkoje më kitsch : nje pemë e kristaltë, disa figurina ne porcelan… më kiç, nuk ka ku shkon. Aty ndodhet dhe nje impjant hi-fi, dhe brenda impjantit, nje disk CD-je me muzike qe me ç’duket e degjon e jëma e heroit tone kryesor. Zeri qe degjohet eshte ai i nje kengetari te muzikes se lehte gjermane, Herbert Grönemeyer, kengetar shume i njohur ne Gjermani andej nga vitet ‘90 (ne France, do korrspondonte me kenget e Patrick Bruel-it, ndersa ne Shqiperi, ndofta me ato romantiko-qaramanet qe jep BBF-ja).
Fillon muzika ne CD. Disa syresh, fillojne e qeshin me ironi. Te tjere, ndjehen disi te prekur nga kjo dhome, kjo muzike démodé, nga keto objekte dekorimi kaq kitsch. Vjen nje moment qe shakatë pushojne, dhe heroi yne i filmit shikon ngultazi nga e dashura e tij, nderkohe qe zeri i kengetarit Grönemeyer qe kendon kenge dashnie, pushton dhomën ! Fjalet démodé te kenges se tij (”zemren ç’ma coptove, shpirtin ma dërrmove…”) pushtojne hapsiren. Dhe une spektatori i dhash dum, më ne fund, se ku do te dalë regjizorja : çdo skene e filmit, i bie te jete direkt e lidhur me kete kengë, me vargjet e saj; çdo skenë te filmit, regjizorja e ka ndertuar ose duke u distancuar nga nje filozofi, permbajtje, ide e tille si ajo e kenges (distancim permes urrejtes klasore ose injorimit snob), ose duke e pranuar atë, gjithe duke qendruar ne distance me formen e saj démodé. Ose thene ndryshe, regjizorja nuk ofron gje tjeter veçse nje botë binare (binary) : na propozon te zgjedhim midis ligësisë cinike dhe sentimentalizmit qaraman. O njeren, o tjetren ! Ashtu sikunder dhe dy çiftet ne dhome, qe duket se zgjedhin ose njeren zgjidhje, ose tjetren.

Titulli i filmit tashmë e paralajmeronte : nje histori e perveçme, me shikim per nga e pergjithshmja. Pa romancë. Pa humor. Pa erotizëm. Pa pikshikim disi më te gjere per boten qe na rrethon (hehe, praktik nje film i tille, nje “no exit” [huis clos] i tille ! - pra edhe per nga forma, filmi nuk eshte aq i levdueshem, sa duket ne shikim te pare…) : thjesht nje denoncim i disa meskinërive te parëndesishme. Ja ku ja hodhem dhe kesaj rradhe !

Kur mbaroi filmi, ne mendje me erdhi mendimi se problemi i ketij filmi eshte se i mungon nje bombë, nje bombë qe shperthen e hedh ne ere gjithshka. Gjithshka te kesaj bote te vogel, meskine, cingune. Dhe tani po më kujtohet identikisht e njejta gje me kish ardhur ne mendje, kur kisha pare “The Social Network“, filmin hollywoodian mbi facebook-un. I vetmi ndryshim eshte se “Everyone Else” na shfaqet nen kostumin e rrobave te banjos se heroines, qe korrespondon me kostumin e filmit indipendent.

[10 (per nga forma) + 0 (per nga permajta)] : 2 = 5

 Kronike provinciale kineze, “Winter Vacation” eshte filmi i trete i nje regjizori te ri, punet pararendëse te te cilit nuk i kisha pare ndonjehere.

Te gjitha jam i gatshem t’i them per kete film qe ka fituar vjet, ne 2010, ‘Leopardin e Arte’ ne festivalin e filmit ne Locarno te Italisë : film poetik, subversiv, “humor kinez”, film i thjeshte e ambicioz (in the same time), absurd e realist(in the same time, too), trishtues e humoristik (in the same…),… : shkurt, qellimet artistike te regjizorit jane më se te lëvdueshme, dhe per kete nuk kam piken e dyshimit. Por pikerisht, ajo e famshmja mizë (do thoshte korçari), pra mizaskena, per mua nuk funksionon, sepse eshte teresisht manieriste. Dhe qe duhet ta kete shpjegimin tek nje fraze qe po me vjen ne mend, nga nje interviste e Godard-it, andej nga fundi i viteve ‘90, e qe thoshte tekstualisht : “Bresson n’est pas quelqu’un qu’on peut copier” (Stili i regjizori Robert Bresson nuk mund te kopjohet).

Shkurt : fajin e “Pushimeve te Dimrit” e ka… Bressoni !

4.00