STALKER

   

The social network eshte ilustrimi kinematografik nga ana e regjizorit David Fincher (qe e mban veten per gjeniun e ri te Hollywodit !!!), te nje historie fundja jo pak banale : Mark Zuckerberg, nje çun i ri i ultra-talentuar ne informatike, krijoi facebook-un, ne 2004-n. Regjizori i “Se7en” dhe “Fight Club”, kesaj rradhe ka arritur te fitoje nje unanimitet te hatashem midis kritikes profesionale dhe opinionit te publikut, qe eshte i shumte ne numer (ne USA, filmi eshte ne vend te pare ne Box Office, prej 3 javesh !).

***

Per mendimin tim, filmi eshte diçka midis nje reklame (version i gjatë), reklamë-elozhe per nje Humanity te paster (aseptike), te edukuar, te sjellshme, me nje fjale “cool” (gjyshja ime thoshte qe, “i urtë (dmth cool) eshte edhe muti, por amà qelb dynjanë !!”), dhe nje reportazhi mbi nje fenomen banal te shek XXI (facebook-u).

Spiralen obsesionale te heroit te filmit te tij, regjizori e imiton permes mizaskenes (regjisë) po aq obsesionale, permes akumulimit ultra-nevrotik te informacionit skenaristik si dhe permes kercimit me nje këmbe (biles pupthi, me nje këmbe !) te temporalitetit te rrefimit (narracionit). Nuk ka nje sekonde te vetme ne film qe nuk eshte e ngopur, e nginjur (saturated) me dialogje, lloqe e lloqe e lloqe pafund, lloqe te nje shpejtesie marramendese; nuk ka nje sekonde te vetme ku te ndihet ndofar dyshimi, dritherimi, ndofar dyzimi regjizorial ! David Fincher eshte as ! I pari i klases (si dhe heroi i filmit !!).

E vetmja alternative qe ofron nje film i tille i tipit “shihni si i jap biçikletes pa duar”, qe ne fakt jane filma te bërë nga regjizorë, te cileve petagogët ne shkolle u kane mesuar qe “te mos mbajne anen e askujt ne film”, pra e vetmja alternative e nje filmi te tille, me demek te pa-anshem, eshte : nje far’ emotiviteti (gati histerie !) i larvuar prapa çdo personazhi… dhe kaq ! Kaq te jete misioni i kinematografise ?? I filmave ??

Me e bukura eshte se kete “gjë” te lëmuar dhe te padëmshme, pra kete far-filmi qe rrefen historine e nje njeriu ultra-ambicioz, perpiqen te na e servirin si konsekuenca e paevitueshme e nje fenomeni te pa-evitueshem siç eshte ai i facebook-ut. Por problemi eshte se ky “fenomen” (fenomen i thençin !), i rrefyer siç eshte rrefyer ne film, nuk na thote asgje per botën aktuale qe jetojme, per te cilen ai pretendon te jete emblemë ! Dhe ne fakt, ai nuk na thote (rrefen) asgje, sepse nuk eshte veçse pjese e saj ( e kesaj bote), ose me sakt, nuk eshte veçse vazhdim i saj, konfirmim i saj. Asgje ne film nuk e tejkalon kete botë. Keshtu qe asgje nuk thuhet dhe ne film (as per mire, as per keq !).

“The social network” eshte ne fakt film qe  noton ne ujra fashinuese (cinéma de la fascination).
Nje shembull konkret : eshte flagrante se me sa popozitet pershfaqet ne film Universiteti i Harvard-it, si nje keshtjelle e hatashme dijeje nga ku lindin Zotër (Zota) ! Nderkohe qe fundja, dreqi e mori, nje Universitet eshte ! Per me teper qe shumica e tyre qe vene kemben atje, kane lindur me luge te florinjte ne gojë (pra s’kane ndonje meritë). Kjo pra eshte ajo qe quaja “nota fashinuese”. Më eshte dhene te shikoj më pare jo pak filma qe filmojne universitetet amerikane, qofte dha Harvardin, por tek “the social network” eshte flagrant pompoziteti i filmimit te nje “keshtjelle” te tille.

Ose tabela e fundit ne film, qe na informon se ky çuni na eshte sot miliarderi me i ri ne moshe, i planetit. Mund te thote dikush : po ky eshte fakt ! Sigurisht qe eshte fakt ! Por kur nje regjizor vë nje tabele te tille, nuk e ve rastesisht. Sikunder dhe nuk e ben rastesisht nje film te tille. Nje fakt i tille nuk ka asgje te keqe (ne vetvete); problemi eshte se nje fakt i tille nuk ka asgje te mire. Une besoj tek nje kinema qe permireson Njerezimin, dhe jo e anasjellta.

Biles qofte dhe mbyllja e filmit, qe me demek do te na thote se “ja, edhe ky Zuckerberg-u, aty i ka te vetat : miliarder miliarder, por amà me siklete sentimentale“, per mua kjo perkthehet : Mos kini merak o popull (qe shikon filmin !), se dhe miliarderet aty i kane hallet e tyre, sikurse keni ju tuajat !
Ky ne fakt eshte thjesht moral kristian, dhe Niçja, ka nja nje shekull qe jua ka shkurtuar drutë ! Fincheri, ne rastin me te keq, eshte dashur-padashur ne anen e moralisteve kristiane, pra te prifterinjve (facebook-u eshte katedralja, Zuckerbergu - konstruktori, Fincheri - prifti). Dhe ne rastin me “te mire”, ne ate te majtisteve-liberalë, qe i konsiderojne keto “fenomene” si e keqja më e vogel… (dhe biles e paevitueshme !!).
Por une e thash ne komentin e pare : Fincheri keto mesime ka marre nga shkolla, dmth nga Hollywoodi. I cili, ne masen me te madhe eshte i majte, por i majte-liberal, nga ata te tipit Bill Gates

Ne kete sens, “The Social network” eshte film qe pretendon fuqishem te jetë jo ideologjik por qe finally, eshte ideologjik, sepse i kapur nga rrjeta i ideologjise qe ai pershkruan. Cili eshte mesazhi qe transmeton filmi ? Ky i meposhtmi : e ardhmja e qenies njerezore eshte individi narcizik, te cilit i mungon dashuria dhe mirenjohja e te ngjashmeve te tij : individ nganjehere frikacak, individ shpeshhere i dobët, por dobesi qe ne fund te fundit, perbejne forcen e tij.
Por fundja, ky eshte edhe diskursi i vete kapitalizmit. Pra ne fakt, jane dy diskurse (ai i realitetit dhe ai i filmit) qe perputhen, rrotullohen duke perndjekur njeri-tjetrin dhe qe ne fund, kafshojne bishtin. Ne kete sens, “The Social Network” eshte film i mbyllur, film pa te ardhme.

Konkretisht : Cila eshte tabela (kartoni) qe lexon spektatori ne fund te filmit ?

“Mark Zuckerberg, themelues i facebook-ut, eshte sot miliarderi më i ri ne moshë i planetit“.

Do më thote ndokush : Po ku eshte e keqja te jesh miljarderi më i ri ne moshe i planetit ??

Une do ti pergjigjesha : Sigurisht qe nuk ka asgje te keqe. Problemi eshte se, po aq sa nuk ka asgje te keqe, nuk ka edhe asgje te mire !

Nota : 4.0

Kjo majtas eshte tablloja “Burri ne banjo” e piktorit francez Gustave Caillebotte (1884), tabllo nga e cila regjizori francez Christophe Honoré ka marre titullin per filmin e tij te fundit :

Honoré eshte regjizor i ri, por qe ka fitu nje fare statusi prej “regjizori te perkedhelur te filmit indipendent francez”, prej regjizori qe ben gati nga nje film ne vit. Shkurt, nje far “françois ozon” ne miniature, pra qe nuk e ka te veshtire te gjeje fonde per te financuar filmat e tij “per vit e nga nje te ri”. Jo se ka ndonje gje te keqe ne kete mes, por personalisht, lene menajne filmin e tij te pare fare “Ma mère” (Nena ime), asnjehere nuk me kane pelqyer punët e tij.
Amà kesaj rradhe, me ne fund, ky ne fjale me pelqeu, dhe shume biles !

Cuditerisht, “Burri ne banjo” eshte etiketuar nga kritika si “porno gay amateur”, nderkohe qe ne fakt, behet fjale per nje film krejt romantik dhe nje variacion jo pak interesant mbi gjinine mashkullore. Ne qender te filmit eshte Emmanuel, “burri ne banjo”, çun i ri tek te 30-at, pamje dhe fizik impresionues, qe jeton ne periferine pariziane me te dashurin e tij, Omar, regjizor per nga profesioni, e qe niset per dy jave ne New York, per promocionin e filmit te tij te fundit.

Ajo qe eshte interesante ne film, eshte mbi te gjitha menyra se si regjizori filmon heroin kryesor, “burrin ne banjo”. Nuk jane te rralle filmat qe flasin per personazhe kryesore femra, viktima te sex-appeal-it te tyre. Por pothuajse kurre nuk kisha pare ndonje te tille, ku personazhi qendror te jete mashkull ! Ndofta ky eshte dhe shpjegimi pse titulli eshte marre nga tablloja e famshme e shek XIX, qe ishte nga tabllote e para qe pershfaqte trupin e nje mashkulli pa ndonje pretekst fetar, antik apo biblik, por thjesht per pershfaqjen estetike te subjektit. Eshte ekzakt kjo qe i intereson regjizorit !

Por megjithe intrigimin fizik qe ndjell heroi i filmit, kjo nuk e ben ate më te lumtur, sidomos kur vizaton gjithe trishtim ne muret e shtepise portretin e te dashurit te tij. Ndofta kompleksiteti i ketij personazhi “te çuditshem” e te pamundur behet i mundur ne nje masë te madhe pikerisht nga loja e vete aktorit kryesor, François Sagat, porno star gay, i cili kombinon permes fizikut te tij jasht-norme nje far dhune te brendshme te permbajtur me nje far brishtesie çuditerisht shume prekese. Dhe habia eshte se, nese spektatori hyn ne film, ndihet i prekur nga nje figurinë e tille, brutale ne pamje te jashtme, por shume sensibel ne brendesi.

Meriton te thuhen dhe dy fjale per “gjysmen” tjeter te filmit, qe gershetohet me ate qe shpjegova me lart. Kjo “gjysme” tjeter, perbehet nga imazhe video, te xhiruara nga regjizori Honoré, krejt rastesisht, pergjate nje promocioni te nje filmi te tij te meparshem ne New York, imazhe te cilat regjizori i vë ne menyre shume inteligjente ne sherbim te fabules se filmit te tij, duke i dhene ketij te fundit nje aspekt doku-fiksional krejt te paparashikuar !

Nota : 8.5

 

---

Asgje e veçante, 3 filma kryesisht medioker kete jave :- “Un Homme qui crie” (”Klithma e nje burri“) - film çadian me regji te Mahamat Saleh Haroun.

Edhe pse eshte gje e rralle te shohesh filma afrikanë, ky eshte i dyti film qe i shoh ketij regjizori : Daratt pothuaj nuk me kish pelqyer fare; ky fundit eshte edhe më i keq, edhe pse, ne minutat e para, fillon mire…. . Festivali i sivjetshem i Kanes duket te kete qene tmerresisht i dobët, po te mendosh se ky film ishte ne 19-shen e filmave ne konkurim zyrtar, dhe pat fitu biles dhe çmimin e trete (çmimi i Jurise)…

nota : 3.0

****************************************************************

-”Bal” (“Mjalti”) - film turk me regji te Semih Kaplanoglu

Edhe nga ky regjizor, kam pase parë para dy-tre vitesh nje film tjeter tijin, “Yumurta” (Veza), film qe me kish pelqy ! Ndersa ky tjetri, “Mjalti” (qe eshte pjese e nje trilogjie filmike, “Veza, Mjalti, Qumeshti”), me pelqeu shume here me pak. Ashtu sikunder dhe filmi afrikan i lart-permendur, “Mjalti” nuk fillon keq, vazhdon relativisht mire, por … nuk arrin te dale aty ku “pretendon”…
C’eshte edhe me e deshperueshme, eshte fakti qe filmi ka fituar kete vit Ariun e Arte ne Festivalin e filmit ne Berlin, (festival qe u be vite qe eshte gjithe e me i keq ne perzgjedhjet e tij, ne ndryshim, per shembull, nga ai i Venecias qe ka propozuar filma gjithe e me interesante, keto vitet e fundit).

nota : 5.5

***************************************************

“Les amours imaginaires” (”Dashurite imagjinare“) - film kanadez me regji te Xavier Dolan

Njesoj si dhe per dy filmat e tjere, edhe ketij regjizori (Xavier Dolan) i kisha pare nje film tjeter vjet, filmin e tij te pare fare : “Si e vrava nenen time“. Veçantia e regjizorit eshte fakti se vjet ai kishte 20 vjeç (dhe lunate rolin kryesor ne film!) dhe te njejten gje ben dhe kete vit : luna rolin kryesor, dhe si regjizor, ka veçse nje vit me shume, dmth 21.

Vjet, per filmin e tij qe rrefente andrallat e adoleshences se tij, kisha shkruar : “Film i mire. Qe veçse mund te lavderohet.
E vetmja gje qe mbetet eshte fakti se, a do ti mbaje keto premtime cilesore kinematografike regjizori i ri, ne filmat e tij te ardhshëm. Per t’u parë… !”.
Por edhe kesaj rradhe, per filmin e tij te dyte qe rrefen andrallat e tij sentimentale, më duket se duhet pritur ende per te thene diçka te sigurt per talentin e tij. Pasi mendimi im eshte se filmi i tij i dyte, eshte me pak premtues se i pari… Dhe vazhdoj te kem pershtypjen se filmat e tij jane ende “detyra shtepie”, jo ne sensin e keq (sepse ka “detyra shtepie” fort te levdueshme !), por fakti qe ai luna rolin kryesor ne filmat e tij (gjithmone autobiografike), forcojne kete aspekt “dyshues”…

nota : 5.8