STALKER

“Léger tremblement du paysage” (”Tronditje e lehte e pejzazhit“) eshte nga ata filma qe nuk kane kushtuar me teper se 10 a 20 mije € (a mund te behet nje film me kaq pak parà ??), nga ata filma ku regjizori eshte edhe skenarist, edhe montazhier, edhe kompozitor : Shkurt, film artizanal e shkuar artizanalit ! Dhe në kësi rastesh, pergjithesisht rezultati ose i ngjan diçkaje amatoreske e qesharake, ose… diçkaje te paparë e qe meriton ti kushtohet vemendje.

Ne fakt, “Tronditje e lehte e peisazhit” (A FAINT TREMBLING OF THE LANDSCAPE) nuk ka asgje te hatashme apo te paparë, por megjithate meriton plotesisht te shihet ne kinema, edhe pse filmi ka dale me pikatore ne veçse 3-4 kinema franceze dhe kaq. Kjo nuk do te thote se zanatalinjte e artit te shtate nuk kane ditur ta vleresojne kete objet te çuditshem te nje regjizori qe punon e jeton ne jug-perendim te Frances (qoshka ku jeton edhe autori i ketyre rradheve…) : filmi eshte prezantuar ne mbi 10 festivale nderkombetare, nga Franca deri ne Kore te Jugut (festivali i filmit ne Pusan).

Historia e filmit: Nje fshat i vogel modern, pa emer, me forma gjeometrike dhe gjerberim po aq gjeometrik. Nje komunitet i vogel njerezish qe jetojne aty qetesisht, shuuume qetesisht. Edhe pse koha eshte e ajo pushtimit te hapsires kozmike, gje qe ushqen fantazi nga me te guximshmet e banoreve.

Ne pamje te pare, asgje te re nuk “shpik” ky film. Dhe as pretendon te shpike. As per nga forma (regjizori duket fans i filmave te Jean-Luc Godard-it, perderi sa dhe filmi i tij, per nga forma, ne pamje te pare eshte abrakadabresk) po aq sa dhe filmat e Godard-it, dhe as per nga permbajtja (perderisa tema e tij, bizarre, nuk eshte hera e pare qe e shikojme te trajtuar ne kinema).
E megjithate, edhe pse film i çuditshem, ekscentrik mund te thone disa, prap se prap ça le fait, pra filmi funskionon, magjia kinematografike ndodh. Se deri ne ç’mase, kjo eshte e diskutueshme (fundja, te ralle jane filmat qe na pelqejne nga fillimi ne fund !). Megjithate, nuk eshte pak per nje film kaq artizanal, kaq te veçante.

web-site i filmit : http://philfern.free.fr/Leger_trembl…du_paysage.htm

Nje grup iranian ish-shokesh te Fakultetit Juridik, nisen per te kaluar disa dite pushimesh ne buze te detit Kaspik. Sefideja, qe merret me organizimin e week-end-it, ka ftuar edhe Elly-n, duke u perpjekur qe ta lidhë me Ahmadin, nje shok te sajin, i ftuar dhe ai per weekend.

Te nesermen e mberritjes ne buze te detit, Elly… zhduket !

I ndertuar ne formen e nje thrilleri suspens, “E quanin Elly” (About Elly) ka per teme ate te emancipimit te gruas ne Iran. Por pa rene ne sociologjizem.
“E quanin Elly” Eshte film qe meriton vertet te shihet, edhe pse menyra se si filmi na shfaqet para syve, eshte nga ata qe mua me japin dhimbje koke (forma tejet suspens e filmit, me imazhe qe bejne sfilatë marramendese e nderrohen çdo 1 a dy sekonda!). Gjithsesi, permbajtja vertet interesante e filmit e justifikon deri diku kete forme, formë per te cilen vertet nuk jam idhtar…

web-site i filmit : http://www.aproposdelly-lefilm.com/

Peter Jackson, regjizori neo-zelandez i “The Lord of the Rings” na qenka impresionuar aq shume nga projekti filmik i regjizorit te ri jug-afrikan Neill Blomkamp, sa dhe e ka financuar filmin e ketij te fundit “District 9“. Thene shkurt, producent i “District 9“, film i nje regjizori te ri jug-afrikan krejt te panjohur deri me sot ( e te quajtur Neill Blomkamp) nuk eshte kerkush tjeter veçse i famshmi Peter Jackson.

Dmth, ndalu Beg se ka hendek ! Me demek, jo vetem qe filmi ka korrur jo pak sukses ne USA (e tani edhe ne Europe), por dhe shtypi e levdon me te madhe punen e ketij regjizori te ri. Me demek, e kisha per “detyre shtepie” me shku me e pa kete film, kaq te perfolur (me se shumti, per mire !).

Rezultati eshte (per mendimin tim)… comme-ci, comme-ça… Me nje fjale, ç’ka…
Sikur ka më shume zhurme se sa do te meritonte ky film. Mua, personazhi kryesor më duket antipatik, dhe forma pseudo-dokumentareske e filmit s’ka asgje te veçante e origjinale, perkundrazi, shpesh duket si skeç televiziv. 45 minutat e fundit te filmit jane puro “film me lufte“, zhanër per te cilet nuk kam ndonje afeksion te veçante… (edhe pse jam koshient i meritave teknike, ne realizimin e skenave te veshtira “me lufte”…).

Historia e filmit : jashte-tokësorët qe prej 28 vitesh kane mberritur ne planetin tone dhe jane vendosur mbi qiellin e Johansburgut, kryeqytetit te Afrikes se Jugut. MNU (Multi-National United), nje firmë private, merret me menaxhimin e jashte-tokesoreve, rreth 2 miljon prej tyre ndodhen ne nje kamp qe quhet “DISTRICT 9“.

Edhe pse nuk jam ndonje i apasionuar i thekur pas historise se nje filmi (i mbetem besnik mendimit se ajo ç’ka mesoj nga filmat, nuk eshte historia e tyre, por diçka tjeter më e rendesishme se historitë!), ky film i parë i regjizorit te ri izraelit Haim Tabakman eshte nje shembull par excellence se si mund te shkohet dëm nje skenar fort fort interesant, kur mungon mizaskena, pikeshikimi regjizorial. Ose me sakt, kur mendohet se mjafton te kesh nje skenar origjinal, nje operator qe di te beje “kuadro te bukur”, dhe filmi nuk mund te jete veçse i arritur.

Ah sikur te ish aq “kollaj”…

Siç them më lart, historia eshte fort interesante, shume origjinale : “Einaym Pkuhot” (Eyes Wide Open) rrefen mardheniet homoseksuale, ne nje mjedis tejet te veshtire, siç eshte ai i ekstremisteve fetarë çifutë, ne Jeruzalem. Por sigurisht, kjo eshte e pamjaftueshme per te bere nje film te mire (biles, per mua, filmi ishte nje tmerr i vertete : nuk di si ndenja deri ne fund ne salle te kinemase, e pse nuk dola qe ne çerek te filmit … !).

“Kur s’ke pulën, do hash sorrën !”

Kjo eshte shprehja qe te vjen ne mendje, kur lexon lavdet e shtypit per kete komedi amerikane, qe ka korrur goxha sukses tek publiku. Dhe publiku, kur s’ka pulën (komeditë vertet te mira, sot jane te rralla !), do haje sorrën (”The Hangover“).

Ne fakt, “The Hangover” nuk ka ndonje humor kushedi ç’fare te guximshem sa thuhet (me demek, filmi ka qyfyre me gjoja “llafe turpi” dhe “gallate të degjenerume”). Asgje nga keto, nuk ka në të vertete. Filmi eshte shume e shume here më sqimatar (ne kuptimin e keq) se sa duket ne pamje te parë. Perkundrazi, humori mbetet i nivelit mediokër, personazhet nuk jane fare margjinalë (te veçante) sikunder pretendohet : jane veçse ca çuna xhentilë, pak leshko, e që sigurisht, me nje nivel te tille, publiku i gjërë (siç eshte bere zakon te thuhet !), e ka kollaj te idnetifikohet !! (ndaj dhe filmi ka pas sukses - identikisht si dhe komedia franceze banale “Bienvenue chez les ch’tis”).

Kush nuk u beson mrekullive, duhet te filloje te nderroje mendje : regjizori portugez Manoel de Oliveira, vjet ne dhjetor ka mbushur plot 100 vjeç, dhe ne keto vitet e fundit, jo vetem qe s’ka rreshtur së bëri filma, por keto dy-tre vitet e fundit ka bere nga dy ne vit !! Keshtu qe, ai qe nuk beson ne mrekullitë e natyres, te reflekoje e te filloje te nderroje mendje !

Me ka ardhur keq qe ne fillim te 2009-es nuk arrita te shoh “Pasqyren magjike” (Espelho magico), filmin e tij dy oresh e qe thuhet se eshte i hatashem. “Singularidades De Uma Rapariga Loira” (”Veçantitë e nje bjondeje“) eshte filmi i dyte brenda vitit 2009 i Oliveirës dhe ne fakt eshte nje mrekulli, nje xhevahir kinematografik qe zgjat veçse 1 ore e 3 minuta, por qe te mbetet ne mendje per dite te tera. Perveçse respektit dhe mrekullimit perpara artit te Oliveires, nuk di me teper se ç’mund te them…

Tashme ne kete forum kam shkruar dy here te tjera per dy filma te meparshem te vellezerve Larrieu ( http://filmjournal.net/autori/2009/0…-faire-lamour/ dhe http://filmjournal.net/autori/2009/0…zerit-larrieu/ ).

Tek “Ditet e fundit te Botes” (Les derniers jours du Monde) më pelqen gjeresia e shtrirjes se projektit (2 ore e 10min film), jo pak momente jane te kendshme dhe intriguese, dhe Mathieu Amalric eshte pa dyshim aktori francez më premtues, sot per sot (filmi rrefen 7 ditet e fundit te personazhit kryesor, luajtur nga Amalric).

Por filmi me duket pak si shume i hapërdarë ( i hapur ne shume drejtime njeheresh). Per shembull, “perversiteti” bunuelien qe filmi perpiqet te evokojë here pas here, eshte larg arritjes se qellimit. Pak a shume, mbetemi ne rrafshin societal. Ajo ç’ka mund te ishte e guximshme te thuhej (ne film, permes filmit, nepermjet filmit), nuk thuhet. Ajo ç’ka do te kish qene e guximshme te degjohej (gjithmone, permes filmit, nepermjet tij), nuk degjohet…
Kam pershtypjen se vellezerit Larrieu kane dashur te bejne nje film “total” (gjitheperfshires, global, permbledhes), por pa rrezikuar dhe, qe te mos rrezikojne (kinematografikisht, kuptohet !!), therrasin ne ndihme muziken e kengetarit te madh francez Léo Ferré, folklori bask (ne nje moment nga mesi i filmit) etj etj…

Që Juritë e Festivalit te Kanës shpesh here jane pa piken e gustos, kjo u mor vesh. Por te pakten te kene pak llogjikë : si ka mundesi te mos i jepnin qofte dhe nje çmim te vetem nje filmi kaq te mrekullueshem siç eshte filmi palestinez “The time that remains” ?? Jo pse filmi vete ka nevoje per çmime, por sepse regjizori palestinezi Elia Sulejman (pa dyshim, më i talentuari nder regjizorët e Lindjes se Mesme !) per te realizuar filmat e tij ka nevoje per parà ! Dhe dhenia e nje çmimi filmit te tij (per mua, ai meriton vertet Palmen e Arte !) , do ta ndihmonte sa s’behet per te gjetur diç me kollaj financime.
Me kë flet, me Isabelle Hupert ??…

“The Time That Remains” (KOHA QE KA NGELUR) eshte film pjeserisht autobiografik (pa dyshim, nje nga filmat me Prustianë qe me eshte dhene te shikoj, ne sensin e “Në kerkim te kohes se humbur” te Marcel Prust-it) dhe rinderton ne kater etapa te ndryshme (1948, 1970, 1980, 2009) jeten e nje familjeje palestineze, ne fakt, jeten e familjes se prinderve te regjizorit.

Film nga ata te rrallet qe ndikon tek mua deri dhe ne modifikimin e veshtrimit tim mbi boten dhe gjerat qe e rrethojne (nuk flas per gjeopolitike: flas per te perditshmen, per prezencen fizike te qenieve dhe objekteve).
Gjate shikimit te filmit, nganjehere, pata ndjesine qe ai mund te kthehej ne “mekanik”, pak si “bosh”, por sa here tentonte te me kapte nje ndjesi e tille, filmi (regjizori) vinte dhe me kerkonte mua, si spektator, permes te qeshures ose emocionales. Filmi kalon jo pak shkallë, eshte e habitshme biles se me ç’eneregji i kalon ato shkallë ! Dhe nganjere kete e arrtin qofte dhe me nje skene te vogel prej 30-40 sekondash (per ata qe mund te kene pare filmin: nena e semure e regjizorit, tek leviz kemben poshte tavolines nen ritmin e muzikes !- skene e magjishme me fuqi te hatashme, por qe zgjat fare pak sekonda !!).

Shpesh, Elia Sulejman eshte krahasuar me Buster Keaton. Per mendimin tim, Keaton ka me shume te beje me melankoline. Elia Sulejman eshte diçka tjeter, eshte me shume nje memec ne revolte !

Une them:

E veçanta (nese ka diçka te veçante) e filmave te Tarantinos ka qene dhe mbetet perdorimi i zhanreve kinematografike tashme te njohura, si filmat me lufte, filmat e tipit “Z-movie” …etj etj, ne nje stad te ri, ne nje nivel te ri. Thene shkoqur, Tarantino i perdor keto zhanre (dhe referencat nga X apo Y film “i vjeter”) si pretekst per te krijuar nje veper te re kinematografike, nje film te ri.

Ketu me duket mua se eshte dhe gjithe muhabeti : deri ku preteksti (ironia) ja arrin qellimit final, pra pjelljen e nje filmi te ri.

Deri me sot, me eshte dukur se filmat e Quentin Tarantinos mund te ndaheshin ne dy “grupe”:

-ne njerin, do vendosja “Jackie Brown” (1997) dhe “Death proof“- 2007 (si dhe, deri diku “Pulp fiction“- 1994), si filma ku perdorimi i zhanreve “te vjeter” apo dhe referencave, pra forma “second degré” (ironike) e filmit nuk kthehet ne qellim ne vetvete, por lejon (jo gjithmone, por jo rralle amà) nje shikim “premier degré” (pa ironi) te filmit. Dhe kete jane filmat e mire te tij.

-ne tjetrin, do fusja opusin “Kill Bill“, film ku “second degré” (ironikja) kthehet ne qellim ne vetevete, prej nga rezulton nje film mesatar, ne mos medioker, qe e ke veshtire ta besosh në “premier degré” (drejtperdrejtazi, pa ironi) e qe noton me se shumti ne ujrat e kinemase komerciale sesa ne ate artistike.

Isha kurioz te shihja “Inglorious basterds“. Do doja te ishte nga ata te “grupit” te pare, sidomos te ishte i te njejtes vene gjaku me ate te “Death Proof” (qe per mendimin tim mbetet filmi me i mire i Tranantinos). Por nga salla e kinemase dola pa ndonje opinion te caktuar, nderkohe qe gjate filmit, nuk perjetova kenaqesine e perjetuar kur pata pare “Death proof”… Dhe me kalimin e diteve (u bene 3 dite qe e kam pare…), jo vetem qe e harrova filmin, por dhe kur e kujtoj, kam nje kujtim jo fort te mire…

“Inglorious basterds” ne fakt, shpesh here eshte medioker, i palexueshem, disa nga aktoret, sidomos ata franceze, jane vertet te keqinj (egoja e Tarantinos, me sa duket nuk ka lejuar te punesoje nje drejtues kastingu per aktorët franceze, te denje me pjesen tjeter te aktoreve…). Nganjehere, mu duk se ne ekran benin sfilatë imazhe te vdekura…
Ose: ne film fliten 4 gjuhe, por “llafazaneria” (aq tipike e filmave te Tarantinos, dhe shpesh e suksesshme!), tek ky film nuk funsionon sa duhet, sidomos sidomos ne frengjisht !!

In fine : Tarantino eshte nje kinofil i hatashem, kjo u mor vesh. Por lind pyetja: a eshte kjo gje e mjaftueshme per nje regjizor te kalibrit te larte siç dhe pretendon te jete ??
Diçka çalon… Diçka jo dhe aq “diçka”…, diçka jo dhe aq e vogel. Thuhet se Tarantino mbahet me te madhe si hero i “nën-kulturës” (me demek, i kultures popullore), meqe siç e thekson dhe ai vete neper intervista, referencat e tij vijne nga “nën-kultura”, nga filmat e vjeter per “publikun e gjere”. Dakort. Por mua me duket se, “à force” (duke i meshuar fort) ketij rivendikimi, Tarantino rrezikon te na ofroje vepra mesatare, ose biles dhe nën-kulturë. “Inglorious basterds“, per mendimin tim eshte ilustrimi i ketij rreziku.

Dikush tjeter e ka pare filmin ??
flm

Per ta mbyllur kete faqe postimesh dedikuar zhanreve te kinemase:

Deri më tani, kam bere pak hilé : kam anashkaluar dy zhanret kryesore te filmit : komedine dhe dramen (qe sigurisht e ka burimin nga teatri antik grek : ndarja ne komedi dhe tragjedi, qe eshte ndarje ne funksion te distances ne raport me realen e perjetuar nga personazhet). I kam anashkaluar per arsyen e thjeshte se duke qene zhanret kryesore, isha i sigurt se do lija pa permendur jo pak filma qe me pelqejne.

Zhanri i komedise ka nen-ndarjet e veta (komedi sociale, sentimentale dhe burkeske), ndersa ai i drames po ashtu ka si nen-ndarje : dramen psikologjike (ku bejne pjese dhe filmat “drame adoleshence” per te cilet shkruajta diçka), drama sentimentale, sociale dhe epike.

Kete postim po ja dedikoj kesaj te fundit, pra dramës epike. Jane jo pak filma qe me pelqejne nga ky zhanër !

Ajo qe i dallon filmat epikë eshte fakti se e verteta (historike) nuk eshte kriter kryesor : vendin e historikes e ze heroikja !

10 filma epikë qe i dua fort:

1. The New World (2005) me regji te Terence Malick (USA) http://filmjournal.net/autori/2009/0…rrence-malick/

2. Accattone (1961) me regji te Pier Paolo Pasolini (Itali)

3. Honor de cavalleria -Nderi i kavalerisë (2006) me regji te Albert Serra (Spanje) http://filmjournal.net/autori/2009/0…-albert-serra/

4. Andrei Roublev (1966) me regji te Andrej Tarkovsky (Rusi)

5. Malet me blerim mbuluar (1971) me regji te Dhimiter Anagnostit (Shqiperi)

6. Once Upon a time in America (1983) me regji te Sergio Leone (U.S.A.)

7. Taxi driver (1976) me regji te Martin Scorsese (USA)

8. Greed (1925) me regji te Erich von Stroheim (USA)

9. El Cant dels ocells -(2008) me regji te Albert Serra (Spanje) http://www.forumishqiptar.com/showpo…3&postcount=57

10. Il gattopardo (1963) me regji te Luchino Visconti (Itali)

E famshmja kinema, aq sa eshte politike, aq eshte dhe erotike ! Normale, sepse ne fund te fundit, per filmime (vezhgime) trupash njerezore behet fjale : trupat qiellore i vezhgon teleskopi ! (lol).

Megjithate, edhe pse erotikja pershfaqet kudo ne çdo film, ekziston nje zhaner më vete, filmi erotik, qe ka per mision pershkrimin e senseve te kenaqesise se qenies njerezore si dhe fuqise se sensualitetit.

Disa filma erotikë qe i kam fort qejf :

1. Choses secretes - Secret things (2002) me regji te Jean-Claude Brisseau (France)

2. Viridiana (1961) me regji te Luis Buñuel (Sapnje)

3. Ultimo tango a Parigi (1972) me regji te Bernardo Bertolucci (Itali)

Me vjen keq qe ende s’me eshte dhene mundesia te shoh L’âge d’or (1930) te Buñuel, qe konsiderohet si manifest i filmit erotik !

Mendimi im (dhe nuk besoj te jem i vetmi) eshte se, gjithshka ne kinematografi eshte politikë. E vetmja menyre per nje regjizor apo produktor per te na bindur se permes filmit te tij ai nuk ka bere politikë, eshte të bëjë diçka që i ngjan gjithshkaje (paçavure,video-clip,…), perveç… kinematografise !

Megjithate, ekziston nje zhaner me vete, filmi politik, si zhanër, i cili vë ne skene ushtrimin e pushtetit nga njera ane, dhe nga ana tjeter, perpjekjet e individit ose te nje grupi individesh per te realizuar marrjen e tij. Filmi politik gjithashtu perfshin kauzat e medha per liri, progres, luften kunder racizmit e diskriminimeve te tjera. Nje nga nen-ndarjet e tij eshte “drama sociale” (filmat sociale, siç quhen zakonisht), qe nuk po i fus ne kete postim e do u kushtoj nje postim me vete.

Kur eshte i mire, filmi politik mund te jete i hatashem, por si duket zhanri eshte i veshtire per te qene i arrire, edhe pse i lehte ne dukje.

10 filma politikë, te preferuarit e mi :

1. Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975) me regji te Pier Paolo Pasolini (Itali)

2. Notre musique - Muzika jone - (2003) me regji te Jean-Luc Godard (France)

3. Dernier maquis -Çeta e fundit- (2008) me regji te Rabah Ameur-Zaïmeche (France) http://filmjournal.net/autori/2009/0…meur-zaimeche/

4. Nicht versöhnt- Të papajtuar- (1965) me regji te D. Huillet & J.-M. Straub (Gjermani)

5. Hunger (2008) me regji te Steve McQueen (Angli) http://filmjournal.net/autori/2009/0…steve-mcqueen/

6. Palombella Rossa (1989) me regji te Nanni Moretti

7. Dalla Nube alla Resistenza (1979) me regji te D. Huillet & J.-M. Straub (Itali)

8. Le Dictateur (1940) me regji te Charles Chaplin (USA)

9. The Cheyenne autumn (1964) me regji te John Ford (USA)

10. Buongiono, notte (2003) me regji te Marco Bellocchio

Nese ka nje “film politik” qe do doja ta shikoja, eshte ai i Eisenstein-it : “Staroye i novoye“ (La ligne générale) 1929.