STALKER

Kur qenka keshtu puna, nje regjizor, më mire te beje ne fillim te karrieres se tij nje bataljon (rreth 30!) me filma popullorë me gangsterë apo me Kung-fu e pastaj më vonë te beje filma te mrekulleushem (”Exiled”, “Sparrow” ose ky i fundit, “Vengeance”) siç eshte rasti regjizorit Hong-kongez Johhnie To, sesa te beje ne fillim te karrieres dy-tre filma te mrekullueshem (Happy Together, Ashes of Time) dhe pastaj te beje filma gjithe e më te keqinj (siç eshte rasti i tjetrit Hong-kongez te njohur Wong-KarWai).

Historia e filmit, ne aparence, eshte hakmarrja qe kryen nje francez tek te 60-at (interpretuar nga Johhny Hallyday, kengetari me i njohur rrok francez), ne Hong-Kong, ndaj vrasjes se familjes se vajzes se tij, qe jeton e punon prej vitesh ne kete qytet kinez. Ndersa ne te vertete, behet fjale per nje film mbi kujtesen, ne sensin më te parë te fjales : memorjes. Dhe vizualizimit te saj permes shenjave, dmth permes imazheve, fotove, “kush eshte kushi”, “ç’fare ben kush-i” etj etj. Me nje doze te mire burlesku.
Ndofta fundi i filmit mu duk me pak i arrire se gjithe pjesa tjeter, por qe prej se parit, kam filluar te nderroj mendje…

“Hakmarrje” (Vengenace), edhe ky i prezantuar ne Kanë kete vit, i ka gjithe atributet e nje filmi qe do meritonte Cmimin e Mizaskenes (regjisë me te mire), e ç’te merituar biles : leksion i vertete regjizorial (por jo profesoral, alla-Haneke )

web-site i filmit : www.vengeance-lefilm.com

Lucrecia Martel e filloi krijimtarine e saj me nje film te mrekullueshem te quajtur “Cienaga” (2001), e vazhdoi me nje film goxha te mire (”La Niña Santa” - 2004) dhe “La mujer sin cabeza“(GRUAJA PA KOKE) eshte filmi i trete i saj. Problemi eshte se ne 3 filma, talenti aq premtues i regjizores ka shkuar duke u ulur disi… Ky i fundit eshte fatkeqesisht më i dobti nga te tre…

Po e fillojme nga koka : historia e “Gruas pa koke” me dy fjale eshte historia e nje mjekeje dentiste tek te 50-at, ne nje qytet provincial argjentinas, qe, nje dite te bukur, pa dashje, shtyp me makine nje djale te vogel. Duke qene se aksidenti ndodh ne nje rrugez fshati te humbur, “Gruaja pa koke” nuk e ndalon makinen. Dhe filmi tregon se si ajo “pushon” se jetuari, gjithe duke jetuar, e gerryer nga mekati qe ka bere. Qofte edhe pa dashje. Dhe akoma mê teper nga mekati i braktisjes se viktimes se saj ne mes te rruges.

Domethene, ndodhin kater ngjarje :
1. aksidenti
2. bindja se behej fjale per nje femi
3. verifikimi (pa ditur autorin e ngjarjes)
4. njoftimi i vdekjes se femijes (shume me vone, nga fundi i filmit)

Te kater keto evenimente nuk perbejne filmin, jane vetem kater kollona ku mbeshtetet filmi. Ajo qe i intereson regjizores (dhe ajo ç’ka na tregon permes filmit te saj) eshte trazimi, apatia e jetes se saj pas ngjarjes se rende dhe rrethi i saj familjar (dhe ajo vete) qe perpiqen ta bindin se nuk bejej fjale per nje femije, por per nje … qen rruge ! Ajo qe do te na thote regjizorja eshte : borgjezët (e llojit qe ajo perfaqeson -dmth borgjezia provinciale) nuk mund (e nuk “duhet” !) te shikojne gjera te tilla, siç nuk shikone ne te perditshmen e tyre (dhe kjo tregohet qartazi ne film) pastrueset e shtepive te tyre, te varferit, personelin e ulët qe i rrethon. Pra, shenjestra ne fakt eshte hipokrizia sociale ne Argjentine dhe ne vende te ngjashme me Argjentinen, qe te kujton jo pak hipokrizine sociale qe mbreteron prej gati 20 vitesh edhe ne Shqiperi.

E mira e filmit eshte se sapo ai fillon, ndjen se ke te besh me nje regji cilesore, me film qe respekton veten, pra dhe shikuesin. Por problemi eshte se filmi nuk ja arrin qellimeve qe i vë vetes (gjithe atyre qe rrefeva më lart…). Pra e keqja e filmit eshte qe nuk arrin te permbushe objektivat qe i vë vetes…
dommage…

Disa filma te festivalit te sivjetem ne Kanë (qe ende s’ka mbaruar) kane filluar te dalin neper ekranet e kinemase.

Kete vit e kam bo bismilah me atë me te fundit te spanjollit Pedro Alomodvar.

Dhe qe eshte film i mire ! Ne fakt, kjo vjen sepse Almodovar kesaj rradhe propozon nje mizaskene (regji) shume here me te ftohte dhe te shtruar se ne filmat e tij te meparshem, pa replika “me llafe t’pista” (siç na kish mesuar ne jo pak filma te tij — dhe jo se “llafet e pista” kane ndonje gje te keqe, por varet se si i perdor ato) si dhe pa fantazira seksuale ( jo se “fantazirat seksuale” kane ndonje gje te keqe, por varet se si i perdor ato).

“Los Abrazos Rotos” (PERQAFIMET E NDRYDHURA) eshte per mendimin tim i nje pjekurie per t’u lavderuar (”hable con ella”- 2002 ishte tashmë per t’u pershendetur). Ka jo pak gjera interesante ne filmin e fundit te Almodovarit, siç eshte ajo e perzierjes se artit te te berit kinematografi me jeten, ose fshehjen me jo pak talent te nje farë misteri, enigme (te natyres se qenies njerezore). Ndofta keto gjera nuk jane te gjitha te arrira, por gjithsesi, film me densitet dhe elegance imazhesh deri diku per t’u lavderuar. Dhe biles jo pak per t’u lavderuar !

ps: zor se Penelope Cruz do te kete rast tjeter ti ofrohet nje rol kaq i bukur.

Andej nga bregdeti i Kanës ka filluar “Kampionati Boteror i Filmit”.

Afishja e festivalit eshte nje foto nga “Avventura” (1960) e Antonionit :

Ne Listen e 20 filmave ne Konkurim Zyrtar jane :

E Enjte 14 maj :

-”Fish Tank”, i regjizores angleze Andrea Arnold (nuk pres ndonje gje te madhe nga kjo regjizore… )
“-Netë te dehjes pranverore” (Chun feng chen zui de ye wan) i regjizorit kinez Lou Ye (as nga ky…)

E premte 15 maj :

-”Bright Star” nga regjizorja australiane Jane Campion (kjo ka pas marre Palmen e arte ne ‘93-shin me nje film qe s’dua ta shikoj me sy : “The Piano”. Ketu shtypi ben sikur eshte eveniment kthimi ne festival i kesaj regjizoreje, pas 16 vjetesh, por harrohet se Jane Campion nuk ka rreshtur asnjehere keto 16 vjet te beje filma edhe më debilë se “The Piano”…)
- Bak-jwi (Thirst) nga regjizori Jug-korean Park Chan-wook.(ky ka pas bere nja dy-tre filma qe s’me kane pelqyer ndonjehere : “Old Boy”, Sympathy for Mr. Vengeance”…Por vjet, filmi i tij i fundit “I’m a Cyborg”, me ka pas lene nje shije shume te mire (http://forumishqiptar.com/showpost.p…7&postcount=25). Ky qe prezanton kete vit ne Kanë, eshte horror me vampirë…)

E shtune 16 Maj :

-”Un Prophète” (Nje profet) nga regjizori francez Jacques Audiard (hiç nuk i dua filmat e ketij; dynjaja marrosen pas tyre, sidomos pas “The beat that my heart skipped” (De battre mon cœur s’est arrêté).
-”Taking Woodstock” nga regjizori amerikano-tajvanez d’Ang Lee. (Regjizorit te “Hulk”, “Brokeback Moutain” apo “Lust Caution” nuk di ç’i eshte tekur te vi ne Kanë me nje film mbi festivalin muzikor rrok Woodstock te vitit 1969. I kam qejf une filmat e tij, trailer i “Taking Woodstock” eshte ketu : http://pdl.stream.aol.com/aol/bright…01_480p_dl.mov

E Djele, 17 Maj :

-”Hakmarrje” (Vengeance) nga regjizori hong-kongez Johnnie To. (ky ben filma te mire, te shohim kesaj rradhe, kur te dale ne 20 maj - web-site i filmit : http://www.vengeance-lefilm.com/_en/vengeance.html ).
- Kinatay nga regjizori filipinas Brillante Mendoza (dy filma te tij, “John John” dhe “Serbis” i kam pas adhuruar !).

E hene 18 maj :

-”Looking for Eric” nga regjizori anglez Ken Loach (http://forumishqiptar.com/showpost.p…&postcount=144 - plakushit anglez, qe na qenka qejfli futbolli, i eshte tekur te vere ne skene Eric Cantona-n, futbollist francez me famë ! Thuhet se ken Loach me kete film e ka lene menjane zymtesine e filmave te tij te fundit…)
-”Antichrist” nga regjizori danez Lars Von Trier (shume zhurme degjohet per ri-kthimin ne festival te Von Trier-it. Eshte film horror.
Nuk po prenoncohem…).

E Marte 19 maj :

-”Los Abrazos Rotos” (Perqafimet e ndrydhura) nga regjizori spanjoll Pedro Almodovar (as kete regjizor nuk e marr vesh pse mbiu ne festivalin e Kanes. A do me marre me patejeter Palmen e Arte a si ??  Gjithsesi, ka nje lajm te mire: ne Spanje, filmi nuk ka korrur fare sukses, gje qe le te supozohet se mund te jete film i mire… Wait & see…).

-”Vincere” (Fitore) nga regjizori italian Mario Bellocchio (E dua fort kete regjizor italian, te shpresojme qe ka bere nje film te mire !).

E Merkure 20 maj :

-”Inglorious Basterds film amerikan nga Quentin Tarantino (thone qe Tarantino ka bere film te hatashem: ashtu qofte !!)
-”Les Herbes folles” (Barishtet e çmendura) nga regjizori francez Alain Resnais (po me kujtohet korçari qe thote se “femijet dhe pleqte, nuk shahen”. 87 vjeçari Alain Resnais, ne konkurim ne Kanë… habi !!!).

E enjte, 21 maj :

-” A l’origine” (Ne origjine) nga regjizori francez Xavier Giannoli (s’di ç’te them… skeptik jam…)
-”Das Weisse Band” (Kordelja e bardhe) nga regjizori austriak Michael Haneke. (ka nje lajm te mire : kesaj rradhe, Haneke ka filmuar ne Austri, ne vendlindje, dhe filmat e bere ne vendin e tij, jane te mire).

E premte 22 maj :

-”The Time That Remains” film palestinez nga Elia Suleiman (regjizor qe ben rraaalle, por per mall filma!).
-”Soudain le vide” (Enter the Void) film francez nga Gaspard Noé ( bo boo, une shpresoja se nuk do bente me filma ky regjizori i “Irréversible” (2002)… paskam dale huq !)

E shtune 23 maj :

-”Visage” nga regjizori tajvanez Tsai Ming Liang (ndofta i vetmi film qe e pres me qejf ta shikoj kur te dale ne kinema, nga kjo liste).
-”Map of the Sounds of Tokyo” nga regjizorja spanjolle Isabel Coixet (pfff…)

Shume pleq ne liste ! Regjizore te ster-njohur… E paskan lene te gjithe ti bejne gati filmat e tyre per kete edicion ?? …
Duket si liste regjizoresh te viteve 80-90… Dhe mbizoterojne “film de genre” (filma me zhanër preciz), dmth filmat horror, thriller-at, filmat me teme luften, pra filma zhanri preciz, qe ne fakt jane dhe filmat më te perhapur dhe më te shikueshem nga publiku. Ndryshimi eshte se behet fjale per regjizore te konfirmuar. Pra duket nje si pune perpjekjeje per te bere nje si fare “martese” midis zhanrit (publikut, dmth “sasise”), dhe autoreve (me demek, “cilesise”). Per hajër ju daltë…

Vite me pare Kore-Eda Hirokazu ka pas bere nje film nga ato qe nuk harrohen : “Nobody knows“. Qe prej asaj kohe, nuk me ish dhene te shihja nje tjeter film tijin.

Eshte interesant fakti qe, permes “Still Walking“, regjizori pershendet Mjeshtrin e kinemase japoneze, Ozu dhe filmit te tij “Tokyo story“.

Veçse kesaj rradhe, sensi eshte i anasjellte : nese tek “Tokyo story” (1953) jane prinderit-pleq ata qe konstatojne egoizmin e femijeve te tyre, tek “Still Walking” (2009) eshte e kunderta : jane femijet qe perballohen me prinderit e tyre pleq, tek te cilët, nuk arrijne te gjejne dashuri. Pra kemi nderruar epokë : ish-femijet egoistë te viteve ‘50 jane plakur, dhe gjenerata e re e viteve 2000 kerkon, pa ja arritur qellimit, pak dashuri tek ta. Jo se kjo dashuri eshte inekzistente, por se eshte e pamjaftueshme ! Diçka eshte thyer e nuk ngjitet më… E megjithate, jeta ecën… (still walking)…

Tariq Teguia, regjizor i ri algjerian (me studime te bëra ne France), ka pas bere nje film te pare shume shprese-dhënës: “Më mirë Romën sesa ty“:
Ky eshte filmi i tij i dyte. Qe konfirmon talentin e te parit.
Temat e filmit jane ato te shek XXI : nomadizmi, terrorizmi, klandestinët.
I realizuar me shume pak parà, rralle mund te kem pare nje film qe perdor me kaq mjeshteri kuadrin dhe dritën. Dhe ka nje tension te paparë ne cdo plan filmik, edhe pse ne aparence, behet fjale per nje histori “te qete” te natyres Antonioniane.

I vetmi “problem” i filmit eshte nevojshmeria e tij. Ne nje interviste qe lexova, regjizori shpjegon se po perpiqet ta shfaqe kete film ne Algjeri, dhe kembengul qe filmi eshte, para se gjithash, nje film algjerian (dhe jo francez). Problemi eshte se Algjeri, kryeqyteti i Algjerise, ka gjithsej veçse 4 kinema dhe, edhe ato pak fare kinema qe jane, nuk jane te predispozuara te shfaqin filma te kesaj natyre. Si rezultat i ketyre fakteve, filmi eshte shfaqur ne pak salla “art & essé” ne France, dhe … kaq. Dhe eshte pare ndofta nga 4 a 5 mije spektatore franceze dhe … kaq. Dhe eshte shfaqur ne disa festivale filmash dhe … kaq.
Problem nuk eshte numri i spektatoreve (po te ishte numri, surrogatot komerciale qe qarkollojne neper kinema anembane botes, i bie te jene filmat më te mire, gjë aspak e vertete!!), pra problem nuk eshte numri i spektatoreve, por cilet spektatore e shikojne nje film te tille, cilit publik i adresohet filmi.
Deri me tani, ata jane te gjithe franceze ose disa europiane qe e kane pare filmin ne festivalet perkatese ku ai eshte prezantuar.
Por, ky nuk eshte qellimi i regjizorit, per te cilin, eshte mbi te gjitha publiku algjerian qe do te duhej ta shihte filmin e tij. Gje qe eshte praktikisht e pamundur. Keshtu qe mbetet ne fuqi pyetja : Tariq Teguia, me gjithe talentin dhe perkushtimin qe ka per artin e shtate, a ja vlen te vazhdoje te realizoje (dhe prodhoje, meqe eshte ai vete producent i filmit) nje kinematografi te tille??

Po të lëmë menjane produksionin e filmit, zakonisht konsiderohet si e mireqene se berja e nje filmi permban dy “elemente” : skenarin dhe xhirimin.
Ne fakt, ka dhe nje “element” te trete, te fshehur, e qe shpesh ka nje rendesi te hatashme : ne anglisht quhet shooting script, ose ne frengjisht : écriture cinématographique . Dhe që ne shqip do te jepte : “shkrimi kinematografik“.

Pse e them kete ? Sepse filmi i fundit shqiptar “Kronike provinciale” ka nje skenar qe nuk eshte i keq (fundja e ka shkruar nje nga te rrallet romancierë shqiptarë aktualë te talentuar, Ylljet Aliçka, qe eshte edhe autori i permbledhjes ndofta me te mire ne proze ne shqip, te ketyre 20 viteve te fundit, “Parrullat”). Po ashtu, habitshmërisht, edhe fotoja e filmit eshte vertet e realizuar (ne fund te filmit, konstatova se fotoja e filmit eshte e realizuar nga nje europian). Pra dua te them se filmit nuk i mungon as skenari, as “xhirimi” (fotoja, kamera). E megjithate, eshte ndofta nje nga filmat me te keqinj shqiptare te ketyre 20 viteve te fundit, ne mos më i keqi.

Arsyeja eshte ajo qe shpjegova me lart : mungesa totale e “shooting script“, pra e “shkrimit kinematografik”. Filmi nuk eshte menduar per asnje sekonde te vetme, nga ana e regjizorit kuptohet, perpara se te xhirohej. Pra, eshte marre nje skenar ne dore (skenar i mire, e perseris !), jane zgjedhur aktorët, dhe hajde xhirojme (shyqyr qe kemi nje operator te mire, dhe do ja hedhim !). Por prap se prap filmi eshte berrnut : nuk gjen 3 minuta film ne 1 ore e gjysem ! Nje shembull konkret : pergjate 40 a 45 minutave te para, filmi nuk permban asnje note muzikore. Ok deri ketu. Pastaj, ne minuten e 45 (te themi), fillon nje muzike e dalë drejpersedrejti nga filmat e Kusturices qe nuk pushon per asnje minut ! Me nje fjale, futja t’ja fusim, te dale ku te dale !

Mora vetem nje shembull, ate te muzikes, por ka me qindra te tille, qe kane veçse nje emer : mungese totale te “shkrimit kinematografik”, ose me shkurt, te regjisë. Dhe ajo ç’eshte më tragjike, eshte fakti se regjizori, thuhet se pretendon se ka dashur te beje nje film autorial.
Eh…

Shkurt, film i bere me by…