STALKER

Kur them une qe njeri nga tre kineastët me te medhenj te shekullit te XXI eshte kinez (dy te tjeret jane njëri portugez e tjetri tailandez), disa kujtojne se bej shakà…
Dhe ky eshte Jia Zhang ke.

“24 CITY” eshte filmi i tij i fundit, i konsideruar më se shumti si dokumentar, edhe pse filmi gersheton dokumentarin me fiksionin.

Gjithshka ndodh ne Chengdu, qytet industrial ku ndodhej Uzina 420, nje nga me te medhate uzina te armatimit ne kohen e Maos. E qe sot eshte zevendesuar me nje qytet krej te ri qe quhet “24 CITY“. Pikerisht sot, Jia Zhang ke filmon 8 ish-punetorë te kesaj vitrine te kohes se socializmit kinez. Filmon fjalen e tyre. Per te na rrefyer Historine Moderne te Kines.

Film meditativ, “24 CITY” perzien realen me imagjinaren, intimen me historiken, temporalen me organiken. Ne fakt, puna e Jia Zhang ke ka diçka prej Saint-Simon-it, shkrimtarit te famshem te shek XVII qe shkruajti “Kujtimet” titanike te Oborrit mbreteror francez: duke i vendosur ngjarjet e filmit ne ditet tona (sot), e duke e perqendruar objektivin e tij tek njeriu, regjizori rrefen sa per qytetin Chengdu, aq edhe per Kinen, e prej ketej, per Boten ne pergjithesi. Boten e te gjithe kohrave, boten e te gjithe vendeve.

Pra 8 deshmitarë rrefejne pjese nga jeta e tyre. Disa jane personazhe te vertete, disa… aktorë ! Por gjuha e te gjitheve eshte e zgjedhur, e punuar, nje gjuhe e qarte dhe poetike nderkohe. Fjala i ngjitet fizikisht imazhit, duke gjetur gropa, kamare, nganjehere dhe superpozime te mundshme, e mbi te gjitha, fjala gjen zëra njerezorë per tu shprehur.

Ose thene me shkoqur, “24 CITY” eshte ne nje fare menyre “Perpara, Rini!” e Jia Zhang ke-së: shfaqja para syve tane e nje grushti te vogel njerezish (ish punetore, pasanike te rinj kineze, nsotalgjike te kohes qe shkoi…) nepermjet fjales dhe adresimit, nepermjet qarkullimit te vazhdueshem te mendimit (nga nje trup tek nje tjeter, nga nje dritë tek nje tjeter, nga nje vend tek nje tjeter, nga nje kohe tek nje tjeter, nga nje fjale tek tjetra…). Mendim qe me ne fund sintetizohet permes vargut te poetit irlandez William Yeats : “Gjanat qe ne kena bà e kena mendue, perpara se t’zhduken, shperndahen si tamli i derdhun mbi nji gur” (”Les choses que nous avons pensées ou faites / Se répandent forcément avant de disparaître / Comme du lait versé sur une pierre”)

Ky Grandrieux eshte mbi te gjitha artist video. Ok, asgje te keqe deri ketu.

Ata qe i pelqejne filmat e tij (gjithesej tre filma: “Ombre”, “La vie nouvelle” dhe ky i fundit, “Un lac” - Nje Liqen - qe personalisht nuk me pelqeu asnje sekonde te vetme), pra avokat-mbrojtesit e filmave te tij thone se ne filmat e Grandrieux, origjinale eshte fakti qe figurativja dhe abstraktja bashkjetojne ndarazi (cote à cote), pa u nderlidhur e pa u perzier me njera tjetren.

Ekzakt! Por ne kete rast, une kete nuk e quaj kinematografi, por instalime videoje per Galeri Arti.

Po ashtu, te njejtet mbrojtes, thone se ne filmat e tij, Grandrieux e interpreton njeriun dhe boten qe e rrethon permes termash puro estetike dhe vetem estetike.

Aferim i qofte: mua, estetika si qellim ne vetvete (formalizmi si qellim ne vetvete), nuk me intereson.

Kete Grandrieux e kam pas degjuar me qejf te madh shpesh ne nje emision per kinemane, cdo te shtune ne radio “FRANCE CULTURE”, kur komentonte filmat e rinj qe dalin cdo jave. Pra, ne nje fare menyre, i kam borxh te pakten 10% te ca gjerave qe me thote mendja qe i di e i ndjej per kete te plastuar kinema.

Keshtu qe une shkova me qejf te madh per te pare filmin e tij, sepse e di qe eshte regjizor me kerkesa, dhe ketu s’ka asgje te keqe, perkundrazi !!

Tani,
Ne kete film, ka plane vertet te hatashme (per ta ilustruar, ja nje shembull ) :

Problemi eshte se keto plane te hatashme per nga bukuria, ekzistojne pa më te voglën dobi. Në film nuk ndjehet fare koha, koha si shtrirje, koha qe rrjedh, koha qe shkon. Here pas here, kamera leviz tmerresisht, a thua se ka rene termet, dhe kete ai e ben per te na imponuar perceptimin (perceptimin e gjerave). Por ne vend qe kjo te ndihmojë ne hapjen e perceptimit te gjerave, perkundrazi, ajo ja mbyll shtigjet! A thua se Grandrieux nuk i beson asgjëje, perveç talentit te tij te presupozuar. Dhe filmi katandiset ne nje gje fare te thjeshte : ne demonstrimin se regjizori ka talent. Shikomëni sa talent qe kam. Nuk pashe film une, pashe vetem idé. Elegancë, po, por jo vertetesi, evidencë.

Une mendoj se do kish qene 100 here me mire qe Grandrieux ti kish ruajtur filmimet e “Nje Liqen“-it te tij ne hard-disck-un e compiuterit te tij, te kish hedhur disa fotograma ne Internet (thjesht per te na thene qe eshte ende gjalle), dhe kaq do mjaftonte ! Biles do ishte shume interesante dhe intriguese!!
Sepse, po te heqesh “termetin” e herëpas-hershëm te kameres dhe temporalitetin qe siç thashë me lart pothuaj nuk ekziston, “Nje Liqen“, mund te permblidhet në:

Pastaj, ç’ishte ai skenar ?? Që kur mjaftoka thjesht nje koncept naiv, gati-gati alla-Luc Besson por gjoja dark (nje djalosh gati-gati debil, ben dashuri me motren e tij, deri sa nje dite vjen nje i trete dhe motra çan ferren nga shtepia me kete tjetrin… ).
Shkurt, nuk mjafton te besh imazhe te bukura per te bere nje film. Për me teper qe, regjizori zgjedh mini-DV, kameren me cilesine më te ulet, per te xhiruar filmin e tij. Une vetem David Lynch-in njoh qe t’ja kete dalë mbanë me kete lloj kamere (tek “INLAND EMPIRE”). Ne pergjithesi, kjo lloj kamere njihet si armike e kinemase (korçar-i mund te ta konfirmoje, se ndofta dhe gabohem…).

Zyrtarisht, ky eshte dokumentar, por per mendimin tim, nuk do kish fiksion qe nuk do ja kishte ziline nje filmi te tille, fiksion e shkuar fiksionit! Per nje arsye te thjeshte: 3 fotot e meposhtme me duket se flasin aq shume, sa nuk ka nevoje per koment:

E megjithate, mund te thuhet shume per kete film gjenial!

Regjizori ulet e filmon me kameren e tij, rrefimin e nje djaloshi te ri izraelit perballe mikeshes se tij, me kusht qe fytyrat e tyre te jete e maskuar. Rrefimi ka te beje me raprezaljet qe skuadra ushtarake ku ai bente dikur pjese ndermori asokohe (gjate Intifades se dyte palestineze, ne 2000-shin), e ku u vrane 2 police paletineze.
Ne fakt, behet fjale per nje krim lufte. Por meqe djali i ri nuk ishte veçse zbatuas i nje urdheri ushtarak, fakti qe ka vrare nje njeri, duket se nuk i ben aspak pershtypje. Se paku, ne fillim te bisedes. Ne fund… diçka me ne fund leviz ne ndergjegjen e tij. Kete diçka perpiqet te filmoje regjizori, pikerisht kete “diçka” te vogel, por qe e ben filmin me teper se te madh!

Po me kujtohet nje fragment nga “Copeza bisede me Jean-Luc Godard”: ne nje moment, ky i fundit, pasi ka pare nje metrazh te shkurter te nje studentjeje, i thote asaj: “Ok, shume mire, ti ke filmuar pergjate 2-3 minutave nje pulë. Pastaj, hop, e harron pulen, dhe hidhesh e filmon diçka tjeter ! Po pse nuk vazhdove me pulen ? Të interesoheshe per te, nga vjen kjo pule, nga do shkoje, ç’do ndodhe me te… etj etj etj”.

Pikerisht, regjizori izraelit interesohet per diçka “te vogel”, dhe avancon ne menyre te hatashme ne filmin e tij, sekuencë pas sekuence. Ai vendos si fillim nje dispozitiv te thjeshte, nje rrefim, per ta drejtuar ish-ushtarin te germoje ne kujtimet e tij. Dhe me kete rast, ta beje spektatorin (sigurisht, mbi te gjitha spektatorin izraelit !) te kuptoje sadopak se ç’peshe morale dhe psiqike ka nje masaker, qofte dhe nje nga ato raprezaljet qe kryen zakonisht nga nje ne jave ushtria izraelite, si kunderpergjigje e atentateve te palestinezeve, raprezalje qe ne fakt kane per qellim fshirjen sa me te shpejte te atentateve nga kujtesa.

Ne fund, “Z32“, me te drejte nuk shkon deri aty sa ish-ushtari ti deklaroje haptazi te dashures se tij se eshte bere pishman : per regjizorin, kjo nuk ka te beje fort me djalin e ri si person (fundja, ai nje urdher zbatoi!). Permes nje dispozitivi filmik neutral,(regjizori ja lë kameren djalit te ri ta vendose ku te doje, dhe vete si kineast, nuk qendron më pas kameres), pra qellimi i regjizorit eshte gjetiu: lindja e fjales se vertete (faire surgir une parole vraie), duke vene sadopak ne levizje koshiencen e heroit te tij.

Avi Mograbi, qe padyshim sot per sot eshte regjizori më i talentuar izraelit, eshte i ndergjegjshem se drama e vertete e popullit te tij, eshte pikerisht ajo drame qe i pengon izraelitët te bien ne paqe me vetveten, te pajtohet me vetveten, te pushojne se fshehuri ne ndergjegjen e tyre masakrat e ketyre 50 viteve. Duke qene koshient per kete gje, filmi i tij nuk merr persiper te integroje nje akt kriminal ne gjirin e memorjes kolektive te nje populli (siç bente “Waltz with Bashir”). Jo. Ky film nuk punon me inkoshiencen, por me koshiencen e nje njeriu: djali i ri, pas dhjetra tentativash (copeza bisedash), me ne fund ndergjegjesohet qe, personi qe po flet para kameras (pra ai vete), nuk eshte më ai person qe kreu krimin.

U ndergjegjesua te pakten nje njeri, dhe kjo nuk eshte pak! Ndaj, ç’rendesi ka nese filmi eshte “dokumentar” apo “fiksion”?!!

Qënka viti i surprizave ky, per mua: më vika nga s’e pritkam!

Claude Chabrol-it kisha vite qe nuk i pelqeja vertet ndonje film. Me perjashtim te dy-tre filmave te vjeter te periudhes se “Nouvelle vague”, mua me dukej se plakushi kish vite qe tallte prapanicen me spektatorin…

Si duket, i kish ardhur ne maje te hundes dhe atij vete, dhe kesaj rradhe kish bere nje film vertet te mire ! Dhe me ne fund, nje aktor i hatashem si Gerard Depardieu, ne nje rol qe i shkon si kemisha trupit!!

Jo vetem qe filmi eshte sa per sy e faqe thriller-policesk, por dhe vete qellimi i filmit eshte i tille: çdo histori fsheh doemos nje tjeter, qe syri e ka te pamundur ta kape “me te parën here”.
Perveç dublimit te “historive”, duhet thene qe, ne fakt, behet fjale per nje film te madh (vertet te madh) mental, ku kjo e fundit merr nje vend shume me te rendesishem se sa “realja”. Edhe pse ne rrethana gati groteske, fotoja e meposhtme e konfirmon: dy pesonazhet jane vendosur si me qene tek psikanalisti (nderkohe qe behet fjale per nje komisar policie dhe nje kriminel, ne nje dhome ordinere hoteli!!):

Dhe gje, qe nuk e kisha pare ndonjehere tek Chabrol: kesaj rradhe arrin te filmoje boshllekun, zbrazetine (a thua se ishte frymezuar nga filmat e Hong sang-soo, qe me erdhen me shume se nje here, ne mendje, gjate shikimit te filmit).

Dhe nje lajm i hareshem per qeflinjte e imazheve :

“Phantoms Of Nabua“, metrazhi i shkurter prej 10 minutash, realizim i vitit 2009 i tailandezit Apichatpong Weerasethakul mund te shihet falas ketu:

http://www.animateprojects.org/films…/2009/phantoms

Nuk kam pare shume metrazhe te shkurter, por jam kete rradhe jam kategorik: ky eshte me i bukuri qe mund te kem pare deri më sot ! Rralle mund te me jete dhene te shikoj nje ngarkese te tille (une telle charge) ne çdo plan, ne çdo sekonde !

Kesaj i thone te besosh tek imazhet!!

Le cinéma n’est pas mort, il est éternel. Sa lumière brillera toujours.

C’eshte interesante eshte fakti qe, ky metrazh i shkurter, nuk eshte thjesht nje “film estetik” (”arty” film) qe tregon ne menyre te stilizuar nje ndeshje te vogel futbolli. Perkundrazi, fsheh brenda shume idé !
Nabua eshte nje zone gjeografike ne Tailande, pikerisht aty ku lumi i madh Mekong ndan Tailandën nga Laosi. Nje zone ku prej vitesh, kane ndodhur masakra te pergjakshme rraciale. Regjizori tailandez transformon rraketa-hedhëset ne nje loje futbolli midis dy komuniteteve: çdo gjuajtje e topit te futbollit ne flakë eshte e sonorizuar me zhurmen mbytese te rraketa-hedhesve. Ndaj dhe nuk behet fjale thjesht per nje “film estetik”, por per nje mesazh politik, nje mesazh paqeje per nje territor ku njerzit vriten mes vedit.

“Fantazmat e Nabua-s” jane gjithe ata te pafajshem qe vdiqen, vetem sepse deshironin te kalonin lumin e te hidheshin nga nje vend ne nje tjeter.

SPIUN(Ë): “film me spiune”, por ne asnje moment demostrativ; pasionues persa i perket veshtrimit te regjizorit mbi ate qe filmon: njerezit dhe boten qe i rrethon. Densitet ekzistencial, sens montazhi, sens atmosfere, sens personazhesh. Filmi i ngjan nje spiraleje qe “prodhon” imazhe, skena, plane, gjithmone “gjera te vogla”, pa pretenduar per “film total” hitchkockian. Film sovran.

ps: mu be qefi qe pashe, per here te pare ndofta, nje film ku me pelqen aktori Guillame Canet. Me ne fund, nje regjizor qe e shikon vertet Canet, i cili me ne fund nuk luan rolin as te “dhendrit ideal”, as “tipin cool”, as “perversin e fshehur”, por thjesht nje njeri te çfardoshem, karakterisitika kryesore e te cilit eshte ndofta “paburreria” (te qenit ne prag te gremines, e qe nuk hidhet). Dhe qe takon nga mesi i filmit nje tjeter personazh (Géraldine Pailhas, aktore qe e dua fort), po ashtu ne prag te gremines. Dy “fikacakë” (deux abîmes) te lëshuar ne njeri-tjetrin.

Une hezitova te shkoja dje ta shihja, dhe perfundimisht ja vesha e pashe nje komedi: “Cyprien”. Dhe bera mire shume!
S’ka ngel media dhe shtyp ne France pa e share me nene e babe komedine e re te Elie Semoun (doemos, gjithe elozhet kane shkuar per Eastwood-in…). Por ajo eshte komedi e mire. Larg se qenit 100% e arrire (doemos, nuk ka mizaskenen apo fotografine e “STEAK”), por eshte perpjekje per tu lavderuar. Meriton te shihet, te pakten shume here me teper se sa filmat e tjere komerciale, aktualisht ne ekrane. Kritikët me demek thone se eshte plagjiature, dmth filmi kopjon filmat e Judd Apatow, meqe flet per “looser” dhe “geek”. Po Apatow nuk e ka monopolin e kaqolëve!

ps: muzika eshte klas! E ka bere nje nga dy anetaret e grupit elektro: AIR!

Në 2007-en, nga ky regjizor kam pas pare nje film tjeter te tij, http://forumishqiptar.com/showpost.p…0&postcount=65. Ky eshte filmi i rradhes, qe per mendimin tim, e konfirmon si regjizor interesant qe ja vlen te ndiqet nga afer.

Historia e nje djali te ri, 16 vjeçar, Jonas, qe luan mire tenis, por nuk shkon mire me shkollen; 3 persona me te medhenj se ai (tek te 30-tat), miq te te jemes se Jonas-it, marrin persiper mbarevajtjen shkollore te tij. Dhe jo vetem shkollore, por dhe seksuale…

Film kompleks dhe kurajoz. Qe te ve ne siklet, te destabilizon, por dhe qe te parandalon qe te japesh gjykim te shpejtuar. Ka ca filma me tema te tilla (per shembull, disa te Michael Haneke) qe ne fillim te tyre perpiqen qe te eksitojne, dhe pastaj filmi i jep drejtim, duke dhene gjykimin e tij (dmth, te regjizorit) permes “kerbaçit”. Ndersa “Eleve libre” e eviton nje programim te tille. Dhe aq me mire!
Film qe trajton temen e moralit, por nuk moralizon.

Filmat cerebralë jane nga me te veshtirët per t’u pertypur dhe nga më te veshtirët per te qene të arrirë.
Një i tillë eshte “L’autre“, - Tjetri(a), film cerebral qe fatmiresisht ja del goxhà mbanë!

Historia e nje gruaje tek te 40-tat, qe braktis te dashurin e saj, dhe, pikerisht kur meson se ai ka nje te dashur tjeter, behet … xheloze! Dhe kalon gati ne marrni!

Kjo eshte ne dukje historia e filmit, por ne fakt, ky eshte me sakt preteksti i tij. Sepse motivi kryesor i filmit eshte ai i dublimit, dyzimit te personalitetit te njeriut. Per ta bere te kapshme nje gje te tille, regjizoret proçedojne permes “efekteve” (ne thonjeza!) vizuale dhe sonore, pa thirrur ne ndihme psikologjine, edhe pse behet fjale per “psiqikë”. Po dhe vetem kjo nuk do mjaftonte: shpetimtarja e vertete e filmit eshte loja e heroines kryesore, aktores Dominique Blanc (qe me sa duket e ka merituar plotesisht Kupën VOLPI, si aktorja me e mire ne Festivalin e vjetshem te filmit ne Venecia).

Film qe, edhe nese te lë disi te dyshimte ne fund te tij, gjithsesi te ndjek nga pas, si puna e atyre endrrave jo fort te mira, shenje qe tregon se “diçka” ka ndodhur mes teje dhe filmit.

Ne fakt, nuk mund te thuhet se behet fjale per nje dokumentar, por thjesht per nje film mbi nje dokumentar per Jean-Luc Goadard-in.

E rralle sot te degjosh fjalen dhe mendimin e Godard-it. Alain Fleicher filmon regjizorin e famshem ne tre mjedise te ndryshme: ne shtepine e tij ne Zvicer, ne Muzeun Beaubourg ne Paris, gjate pergatitjes se ekspozites se Godard-it “Udhetim ne Utopi”, si dhe ne shkollen e artit “Fresnoy”. Jean-Luc Godard kemben mendimet e tij me Dominique Païni (drejor i Muzeut Beaubourg ne Paris), me filozofin André Labarthe, dhe me regjizorin Jean-Marie Straub (gallatë, pa dyshim - humori i Straub eshte i famshem!).

Ka diçka te habitshme kur degjon Godard-in apo Straub : thua me vete: ah, kinematografia nuk ka vdekur (edhe pse qafiri Godard thote se ajo ka cof me kohe e me vakt, dhe hajde ta çojme ne muzé!!).

Edhe pa pare filmin, takimet e spektatoreve me regjizorin e filmit (ose me bashkebiseduesit e Godard-it) JANE INTERESANTE e mund te ndiqen falas ketu ne video: http://www.editionsmontparnasse.fr/jlg

Ky Sam Mendes-i (regjizori i filmit) sikur ka fitu nje patentë qe i jep te drejten ti bëjë gjyqin amerikanëve, si njerez pa ndjenja te verteta, fallco, materialistë ne kulm. Para 10 vjetesh, u mor me amerikanët e sotem me ate filmin “American Beauty” (film tipik i viteve 90, qe bo gjoja si film inteligjent…); kesaj rradhe, eshte marre me Ameriken e viteve 50-60 dhe prap qellimi eshte i njejte.

Ka ca momente te vogla interesante ne film, por e pergjithshmja… patetike e akademike

Keshtu e kane filmat : disa regjizore qe ndofta s’para i kemi per zemer, na habisin nganjehere per mire, te tjere qe i duam fort, ndonjehere edhe na zhgenjejne…

Turku Nuri kesaj rradhe hyn tek keta te fundit : “Uç (3) majmunët” e tij eshte per fat te keq goxha larg nga magjia e filmave te tij te meparshem: “Uzak“, “Klimat“… etj etj.

Kuptohet, Nuri Bilge Ceylan eshte kineast qe di se si dhe ç’fare ben, por kesaj rradhe ka rene ne auto-parodi (duke perseritur veten deri ne majmunllek). “TRE MAJMUNET” ka nje merite te padiskutueshme: skenari eshte fort i mire, historia eshte më se interesante dhe fundi i filmit eshte exellent ! Por… mizaskena e zgjedhur, duket se nuk eshte ajo qe do te duhej. Shpesh skenat e filmit jane pozante, te renda, mbushur me referenca te stër-nenvizuara (Tarkovski, Tarkovski, Tarkovski…). Imazhi filmik shpesh tingëllon fallco, i sforcuar, keshtu qe trajtimi estetik kthehet ne qellim ne vetvete. Le pastaj ngjyra mustardë e filmit, qe te kujton ato te viteve ‘80 (e qe nuk i dua hiç…).
Motiviet e “Tre majmunve” jane genjeshtra, xhelozia, arroganca e pushtetit. E gjitha kjo per te na folur mbi kondicionimin njerezor (human condition), per te cilin, ndofta nuk kish nevoje perdorimi i nje estetike kaq te sforcuar…

ps: ka nje skene vertet te mire: kontakti ne krevat i gruas me te shoqin qe kthehet nga burgu. Zgjat vetem 5 minuta. Aty rigjeta edhe njehere doren dhe mendjen e regjizorit turk, qe me kujtoi te mrekullueshmin “Klimat”. Eshte e vetmja skene qe mund ti shpetosh filmit gati dy oresh…

Domethënë, nje minister ekonomie (Che Guevara, Minister i Ekonomise se Republikes se Kubes, ne vitet 59-67, pas trimufit te Revolucionit kubanez), vendos te largohet gati fshehurazi nga vendi i tij dhe te futet klandestinçe ne Bolivi, per te eksportuar revolucionin anembane Amerikes Latine. Dhe del huq. E ça huqi se, keq fare!

Pjesa e dyte e Che, me pelqeu po aq sa e para. Gjynah qe filmi eshte i ndare ne dy pjese; do ish mire te shikohej si nje i tërë, ashtu sikunder dhe ishte konceptuar ne fillim : nje film i vetem 5 orësh.
Vrasja e Che (fundi) eshte nje nga me te bukurit qe me kane pare syte ne nje film!

Soderbergh, e ke qare! (dhe une bashke me te…)

Ajo qe me beri pershtypje ne kete film eshte se, 2/3 e filmit me pelqyen shume, ndersa 1/3 e fundit, me là komplet te ftohte. Po shpjegohem.

Se pari, kjo foto:

Pikerisht, siç e tregon dhe fotoja, pergjate gati 90 minutave te para te filmit (po i quaj 2/3 e filmit), Che Guevara shfaqet duke pergatitur revolten ne Kubë (vitet 1957-58). Regjizori nuk shfaq pothuaj asnje pike-veshtrimi te tijen, por vetem dokumenton, dokumenton dhe dokumenton: shohim Che Guevarën (argjentinas, mjek per nga profesioni) qe sheron te plagosurit, qe merret me arsimimin e analfabeteve, me rekrutimin e ushtareve te rinj. Shohim Che qe behet derr, merzitet, tamam si ne foton e më-lartme (normal: edhe revolucionarët kane te drejte te merziten e te behen derr, apo jo?! Njerez jane). Kjo per mua eshte dhe pjesa me e mrekullueshme e filmit. Me pelqeu sa s’ka më!
Skenat jane te nderthurura me imazhe te Che, ne bardh e zi, 6-7 vite me vone, gjate nje vizite te tij ne New York, ne 1964. E shohim Che tek jep nje interviste per nje gazetare amerikane, tek flet ne OKB. Eshte e vetmja menyre per te mesuar mbi opinionet e tij politike. Biles ne nje moment, ne tribunen e OKB-se, thote: “Më ne fund, nje vend amerikan (e ka fjalen per Kubën!), eshte kthyer ne nje vend te lire dhe te pavarur“, gje qe me beri te rikujtoj ate qe Godard e ka thene shpesh me humor: “Amerikanët kane vjedhur emrin e nje kontinenti te tere per t’ja vene vendit te tyre - Shtetet e Bashkuara te Amerikes).

Pastaj vjen pjesa e fundit (1/3 e filmit, te themi), marrja e qytetit Santa-Clara nga revolucionaret e Che, bastioni i parafundit i qeverise se asokohe kubane te diktatorit Batista. Kjo eshte pjesa qe pothuaj nuk me pelqeu, me là te ftohte pasi dhe ngjan me nje rikonstruksion historik pa ndonje interes. Te presim pjesen e dyte, ne shkurt…

Si perfundim, me ka mbetur ne memorje shija shume emire qe me là pjesa me e madhe e filmit. Nuk i shqita syte nga ekrani. Biles mu duk se pashe ne syte e Che Guevarës atë qe thote Salvador Aliende, ish-presidenti kilian, ne nje dokumentar te rralle te Chris Marker te titulluar “Le fond de l’air est rouge” (Ajri eshte i kuq), e citoj: “Ne jeten time, kam mundur te shikoj melankolinë e te Majtes ne pushtet vetem ne dy palë sy: ne ato te Che Guevares dhe ne ato te Çu Enlait “.

Domethene, ky italiani Sorrentino ka bere nje film per Giulio Andreottin, nje nga figurat politike më jetegjata te Italise se pas-luftes (7 here kryeminister dhe 25 here minister!).

Film tmerresisht barok, qe bombardon me imazhe e zë ! papapapa ç’i ka punuar imazheve Sorrentino! A thua se je perpara nje opere-rrock, nje koktel skeçesh muzikalo-burleske. Tek-tuk, ka diçka filmike, ka diçka qe i ngjan kinematografise pra s’mund te thuhet se gjithshka eshte video-clip (eshte aq i zgjuar Sorrentino, per te mos rene ne ate batak!). Por ne fund, dola nga salla po aq bosh sa dhe hyra plus me dhimbje koke.
Ajo qe eshte interesante eshte fakti qe, ajo qe per disa mund te quhet pasuri mizaskene, modernitet apo mjeshterira regjizoriale, per disa te tjere (ku bej pjese dhe une) ato jane thjesht dëngla. Thuaj po deshe qe eshte pa vlere ajo shprehja shqiptare “merr syte e mi e shife”.

Po mendoja: sigurisht qe mund te behen filma per personazhe, te themi, negative, por ka te bërë dhe të bërë! Mu kujtua “El” i Luis Buñuel-it, qe konfirmon qe kendveshtrimi regjizorial ka te beje qamet!!!