”After Earth” - film Amerikan me regji te M. Night Shyamalan

Ka ndodhur nje kataklizem ne planetin Toke, dhe banoret e saj jane te detyruar te evakuoen ne nje planet tjeter.
1000 vjet pas kesaj katastrofe,  gjenerali Cypher Raige (Will Smith, skenarist i vete filmit) dhe djali i tij (i vertete!) Kitai (Jaden Smith), nisen me nje anije kozmike ne udhetim, por pas nje aksidenti, perfundojne… ne planetin e braktisur Tokë! Willi eshte i plagosur rende e nuk leviz dot nga vendi. I biri eshte detyruar te ndermarre nje “udhetim” ne kerkim te kutise se shpetimit (e cila ka perfunduar 200 km larg nga vendi ku ndodhen bab e bir), udhetim inicues i ketij te fundit, metafore e emancipimit ndaj tuteles paternaliste.

Kam qene gjithmone partizan i idese se, lënë menjane ndonje Scorsese, Spielberg apo Michael Mann (te cilet kane tashme moshen e pensionit), nese ka patur nje regjizor i cili arrinte te bente kinematografi te mire (biles SHUME te mire !!) gjithe duke ndenjur brenda sistemit hollywoodian, ky ka qene Mister Night Shyamalan. Megjithate, me sa duket, deshtimin financiar te “Lady in the Water” (2006) nuk ja fali kush ne Hollywood dhe, duke filluar nga filmi i tij pasardhes (The Happening - 2008) , ndjehen rendshem kushtezimet e producenteve hollywoodiane. Edhe tek “The Last Airbender” (2010), me gjithe deshiren e mire dhe talentin e regjizorit, ne nje shikim te dyte, filmi nuk ka magjine e atyre te fillimit (The Sixth Sense, Unbreakable, Signs, The Village). Ndersa kesaj rradhe, eshte krejt flagrante: Shyamalan ka humbur perfundimisht lirine e tij : jo vetem pse skenarist i “After Earth” eshte Will Smith (tradicionalisht, regjizori ne fjale ka qene vetë skenarist i filmave te tij) por dhe ne teresine e tij, filmi s’ka asgje ’shyamalaneske’. Le pastaj qe gojet e keqija (Hollywood Reporter per shembull) thone se “After Earth” eshte nje film-mesazh sientologjik nga ana e Will Smith-it, por mua me duket se, edhe sikur ai te jete konceptuar qe ne gjeneze si instrument prozelit ne funksion te nje sekti torollak, prap se prap, nje film i mire, kur eshte i mire, arrin ti tejkaloje filtra te tille (ose shqipçe: “Malet me blerim mbuluar” eshte film i mire, gjithe duke qene film i realizmit socialist, apo jo ?! ).

Shkurt: në emër te te Atit dhe te Birit, me duket se rruges kemi humbur Mister Night Shyamalan-in. It’s a pity !

nota: 7 (me mik)
5 (pa mik)

trailer :

“Side Effects” - film amerikan me regji te Steven Soderbergh

Gjere e gjate per Soderbergh-un, regjizorin e ketij filmi, kam shkruar para nje viti ketu. Keshtu qe kesaj rradhe po mjaftohem duke thene se ky eshte filmi i parafundit i tij : do kete dhe nje tjeter (te cilin ai e prezantoi ne festivalin e Kanes, kete vit), dhe kaq : Soderbergh ka vendosur te mos beje më filma dhe te nderroje totalisht profesion!

Historia e ”Side Effects” eshte shume e thjeshte ne pamje te pare: nje mjek psikiater i rekomandon nje pacientjeje te tij nje medikament te ri kunder depresionit. Por kur policia konstaton se pacientja ne fjale, e cila sapo ka vrare burrin gjithe duke mbajtur ende ne dore nje thike te lare ne gjak nuk ka as edhe me te voglen kujtese per sa ka ndodhur, reputacioni i doktorit ne fjale kompromentohet rëndshem.

“Problemi” eshte se historia e filmit eshte shume, PO SHUME SHUME here me e komplikuar se kaq! Megjithate, filmi nuk bie ne batakun e filmave alla-Usual Suspect, pra me demek film-rebus ku spektatori do te ‘torturohet’ deri ne minuten e fundit te gjeje ‘enigmen’. Soderbergh zgjedh si opsion me se shumti filmat hitchcockianë, te cilet e shpalosin pa qeder sekretin e historise qe nga mesi apo treçereku i filmit, te bindur me te drejte se në nje thriller, ‘filmi’ luhet…gjetiu!

Film i mire, diskret dhe measured. Megjithate, duhet pranuar diçka: seç ka nje si mugese pasioni ne disa filma te Soderbergut (vetem ne disa, amà!) dhe ky eshte nje nga ato. Por nga ana tjeter, ç’eshte më ndjellese tek nje pjese e mire e filmave te ketij regjizori (dhe ky eshte po ashtu njeri nga ato!) eshte nje far’ elegance e ftohte, nje menyre te permbajturi, nje moderacion gjiiiiithmone… chic ! Shume shume chic biles ! Keshtu qe… edhe ‘keshtu’, edhe ‘ashtu’. “Comme si, comme ça” - thote frengu

7.8

trailer :

Krejt rastesisht po konstatoj se qenka ne youtube nje nga filmat e mi te preferuar (te pakten te ketyre 10 viteve te fundit) : segmenti 38 minutesh “Merde” (MUT) i regjizorit francez Leos Carax, pjese perberese e nje filmi te titulluar “Tokyo” (i kompozuar nga tre metrazhe te mesem prej tre regjizoresh te ndryshem ku dy te tjeret jane harxhim kohe).

Filmi eshte me titra ne anglisht

link:  http://www.youtube.com/watch?feature=endscreen&v=RnV2d5k8d24&NR=1

ose edhe ne vimeo : http://vimeo.com/5851763

Meqe ka qene dhe Festivali i filmit ne Kanë, ja nja dy filma te prezantuar ne ate te vjetshmin (2012) por qe kane dale neper kinema veçse javen qe shkoi :

 ”Post Tenebras Lux”  - film meksikan me regji te Carlos Reygadas

Kur meksikani Reygadas filloi te beje filma,  gjuajti shume larg që me te parin: “Japon” (te cilin ai e prezantoi ne festivalin e filmit ne Kane ne 2002) fitoi asokohe Kameren e Arte (filmi me i mire i nje regjizori te ri) si dhe fitoi nje reputacion te hatashem ne rrjetin e filmave “autor’ : mund te thuhet pa piken e dyshimit se tashme “Japon” eshte kthyer ne nje film-kult.

Pastaj, Reygadas realizon :

- “Batalla en el cielo” ne 2004 : e adhuroj ate film

- dy vite me pas (2007) “Stellet Light” ( Silent Light - Drite e heshtur) - film i mire qe me eshte dhene ta rishoh para pak muajsh

- dhe tani te katertin : Post Tenebras Lux : Pas territ, drita.

Me kete te fundit, vjet ne Kanë regjizori fitoi çmimin e mizaskenes (Best Director) por kjo nuk do te thote ndonje gje te madhe : Reygadas zor se eshte ende tek pasioni per çmimet. E ka kaluar ate faze. Edhe pse kjo nuk do te thote se filmi nuk e meriton ate çmim. Perkundrazi! Sapo fillon filmi, qe ne imazhet e para befasohesh nga origjinaliteti dhe fuqia shprehese e tyre!

I nje pasurie marramendese per nga forma, “Post tenebras lux” eshte jo pak kernac per nga narracioni. Megjithate, misticizmi dhe misterioziteti i tij ‘ekuilibrohen’ nga poetikja dhe politikja qe ‘fshihen’ heshtur pas çdo plani dhe qe e bejne filmin aq vulnerabel sa qe spektatori mund ti vere atij çdo lloj etikete, por jo ta lërë ate indiferent!

 7.7

Trailer (click pic):

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

 ”Mud” - film Amerikan me regji te Jeff Nichols 

Kete ka te mire kinofilia : kur fillon te shohesh filmat qe ben nje regjizor i ri ( “Shotgun stories“, filmin e tij debutues, Jeff Nichols e pat realizu ne 2007-n, kur ishte veçse 28 vjeç! ) mund ti renditesh njeri pas tjetrit dhe te besh nje permbledhje te ecurise se punes se tij.

Kshtu, nese filmi i pare i tij me pat pelqy, per te dytin, ”Take  shelter” kisha komentuar : “Asokohe, paskam shkruar se filmi i tij me kish pelqyer, dhe më kish bere pershtypje perdorimi i mire dhe me mend i buxhetit te vogel financiar. Ky opinion i atehershem korrespondon krejtesisht me te kunderten qe mendoj per “Take Shelter” : eshte evident se regjizori heziton ne perzgjedhjen e tij midis nje filmi intim indipendent amerikan dhe atij hollywoodian. Rezultati eshte i keq“.

Kesaj rradhe rezultati, per mendimin tim, eshte edhe me i keq! Sa me shume mjete financiare arrin te siguroje Jeff Nichols (i cili, per te treten here rradhazi eshte edhe skenarist i filmit te tij, pra e konsideron veten teresisht autor), aq me pak ‘e vertete’ behet kinematografia e tij. Ose thene ndryshe: filmi ka te gjitha sindromat e nje film-Sundance: uria e tij per te fituar notorietet shkaterron gjenuitetin e filmit, thjeshtesine dhe brishtesine (ta quajme keshtu) te tij.
Ncuk per mua…

4.0

trailer (click pic )

“STOKER” - film amerikan me regji te koreanit Park Chan-wook

Ose thene ndryshe: regjizori i ’Old Boy’ -it (film-femijeror ngaqe jomjaftueshem guximtar ne cinizmin e tij) si dhe i “Thirst” (film qesharak, pasi po aq joguximtar ne groteskun e tij) por amà edhe regjizor i ”I’m a cyborg” (komedi e shkelqyer absurdo-romantike, pretekstshmerisht fantastiko-shkencore), kesaj rradhe ka kaluar oqeanin (me siguri ate Paqesor) dhe ka shkuar ne West Coast, per te bere nje film… hollywoodjan! Me Nicole Kidmanin super-star!

Keshtu qe hajt mo, shkuam e pame edhe kete filmin e rradhes se ketij koreokarafilit (dmth karafilit korean) sepse me kish ngelur ne mendje (per mire !) “I’m a cyborg”-u i tij, i cili, ne nje fare menyre, me bente te besoja qe pikerisht, kur nje karafil nuk e merr fort seriozisht ‘virtuozitetin’ e tij (te supozuar jo nga une, ok?), mund te na ofroje edhe aroma femijerore naive e origjinale, dhe jo infantile groteske dhe vulgare. Por edhe kesaj rradhe, na doli qe ish kjo e dyta…

Ne fakt, keta regjizoret qe vijne nga universi i realizimit te reklamave dhe video-clipeve, kane gjithmone diçka prej karagjozeje: kamera rrotullohet 360° çdo 36 sekonda te filmit; personazhet shfaqen e zhduken me shpejtesine e drites ne ekran (i fusin nje grimasë dhe rishqaqen duke i futur nje tjeter ose duke vrare nje tjeter personazh) etj etj. Shkurt, ku rafsha mos u vrafsha keta video-klipistët : ngaterrojne kinematografine me ceremonine e lojrave olimpike (o Danny Boyleeeee! )

Shkurt: filmi ben sikur mban ne vetvete, nga ana skenaristike, nje ’sekret’ kushedi se çë, por ne fakt, pikerisht per shkak te mizaskenes, pothuaj gjithshka kthehet ne fllucke sapuni. Biles mund te thuhet me plot gojen se “Stoker’ eshte shembull tipik i filmit qe konfirmon se permbajtja (skenari ne rastin tone) dhe forma (regjia) shkojne paralelisht: nje regji karagjoze dhe infantile korrespondon me nje histori qesharake dhe meskine (nje vajze e re, e para e klases, sipas filmit, nuk mund te na jete veçse e ardhur nga nje familje borgjeze, nuk mund te na jete veçse e shemtuar ke zoti dhe mbi te gjitha, psikopate per arsye gjenetike… te trasheguara ! ). Pfffff…
    

nota :  3.0

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=JNpDG4WR_74

( “Yi dai zong shi” aka “The Grandmaster” ) -film hongkongez me regji te Wong Kar-wai

Jo gjithmone ne historine e kinemase, por jo dhe rralle, ka ndodhur qe nje regjizor (i cili i thote vetes ose i thone te tjeret autor) heret a vone realizon nje film biografik qe, perveç se i dedikohet nje personazhi historik real,  ka diçka me shume se kaq: behet fjale per Heroin e tij, ose me sakt, per heroin e ‘fshehte’ qe regjizori e ka mbajtur ne zemer per vite te tera. Dhe qe me ne fund i dedikon nje film!
Po ashtu, më eshte dashur jo pak kohe te konstatoj se, nese kane diçka te perbashket keta filma, eshte fakti se pothuaj te gjithe, ne realizimin e tyre, u kane marrë goxha regjizoreve respektivë. Per shembull, kur shikon “Che Gevaren” e Soderbergut (te cilit i eshte dashur me shume se dhjete vjet per ta realizuar, pas nje pune gati titanike me pothuaj te gjithe bashkekohesit e Che-së qe jane ende gjalle), kupton menjehere se nuk behet fjale thjesht per nje ‘portret’ biografik te tij. Biles shpesh ne kesi rastesh, primar nuk eshte asfare elementi biografik (ai eshte se eshte, u mor vesh), por regjizori do te dale “diku tjeter”, diku me larg se thjesht autenticiteti biografik i heroit. Nese do ktheheshim mbrapsht ne historine e kinemase, te njejten gje do thoja edhe per “Edvard Munch” te Peter Watkins (regjizorit ‘par excellence’ te mallkuar anglez), sikurse nuk do ta thoja kete gje per “Kundun” (nje film banal e i shemtuar biografik kushtuar Dalai Lames) por i bere gjithesi nga nje regjizor i talentuar si Scorsese: shembull qe konfirmon se ky muhabet nuk eshte vetem ‘pune talenti’ .

Pergjithesisht, filma te tille biografike te bere “me zemer” (my Hero, my Love!) s’para jane pelqyer masivisht nga i famshi e i gjeri publik, sepse si i ‘zgjeruar’ qe eshte, ai ka perqafuar tashme mitologjine, mitizimin e heronjve ne fjale, keshtu qe nuk i ka mbetur shume vend ne sy e ne mendje per te pare diçka ‘tjeter’ tek ta, diçka ‘tjeter’ pertej asaj qe tashme eshte mitizuar. Per shembull, eshte evidente se Soderberg-ut, ajo qe i intereson tek portreti i Che Gevares, nuk eshte heroizmi i tij, por disa gjera shume shume here me te thjeshta ne dukje se  heroizmi. Ja nje shembull: azma qe mundon dike i cili eshte vete mjek per nga profesioni (Che, dora vete). Pra gjera te tilla, ‘te parendesishme’ ne dukje, por shume here me komplekse ne permbajtje, jane alfa dhe omega e filmave te tille; jane ‘detaje’ te tille qe i bejne keta filma te vaçante.

Me duket se te njejten gje ka patur ne mendje edhe nje artist po aq i veçante si Wang Kar-wai (regjizor i “In the mood for love”, “Chungking Express”, “Fallen Angel”, “2046″) kur ka realizuar filmin e tij te fundit, pra “The Gradmaster”, film dedikuar Ip Man (1893-1972), Mbretit te kung-fu-së, mesuesit te Bruce Lee!

Qe Wang Kar-wai eshte nje nga dy-tre regjizoret-mjeshtra më formalistë (stilistë, manieristë) aktualë, kjo dihet (dy-tre te tjeret i bie te jene Sokurovi e Gus Van Santi); gjithe ç’mbetej te shihej ishte se PER CFARE dhe SI e kish perdorur stilizmin e tij te famshem e te skajshem ne kete film kaq personal.

Siç thash me lart, filmi eshte portreti i Ip Man, mjeshtrit te madh te kung-fu-së. Ekzistojne tashme disa filma te tjere biografike kushtuar ketij personazhi (nuk i kam pare), por besoj se jane nga ata qe kane per shqetesim te vetem autenticitetin e heroit dhe kaq.
Me ç’pashe tek “The Grandmaster”, Wong Kar-wai nuk i eshte larguar temes qendrore te filmave te tij: preokupimit te tij per kohen, menyres se si rrjedh ajo, se si ajo shkon. Pra temporalitetin e gjerave dhe fenomeneve. Permes saj, regjizori ngre artistikisht disa pyetje ne film, si : ç’eshte nje mjeshter? si behesh mjeshter, gjithe duke seleksionuar dijet qe ke marre? si transmetohet dija? si pranohet humbja e dijeve me rrjedhjen e kohes? ç’eshte trashegimia? (jo materiale, kuptohet).

Nga 9 maji deri me 2 qershor :

 Galeria MIZA
Rr “Vaso Pasha” pallati 27, ( afer fakultetit te Drejtesise ), Tirana

• Galeria Miza ka kënaqësine t’iu ftojë në hapjen e ekspozitës “Pasolini Prossimo Nostro” në 9 Maj, e cila do të qëndrojë e hapur per publikun deri në 2 Qershor, 2013 me punët e katër artistëve qe jane influencuar nga Pier Paolo Pasolini. Pier Paolo Pasolini (1922 – 1975) është një nga figurat më kurajoze dhe me influencë në panteonin e artisëve të shekullit të 20të. Me një krijimtari të larmishme, e cila shtrihet në fusha si poezia, filmi dhe piktura, ai qëndron në pararoje të debateve të mes-shekullit (e më tej) mbi pabarazinë, dhunën dhe tjetërsimin e njeriut në modernitet. E interpretuar nga shumëkush si perverse dhe radikale, kritika e Pasolinit mbi modernitetin është edhe romantike: sidomos në film, ai sjell si në përrallë një realitet para-modern, ku njerezit jetojnë pa fe, qeveri apo teknologji. Kjo kritikë është gjithashtu një farë dëshmie ndaj sulmeve kundër vetë atij si homoseksual dhe katolik, aspekte që Pasolini as i mohoi, as i fshehu, por vijoi t’i mishëronte edhe ne trupat e protagonistëve të tij. Artistët pjesëmarrës në ekspozitën “Pasolini Prossimo Nostro” janë frymëzuar nga elemente të ndryshëm të veprës të Pasolinit, por sidomos nga idetë e tij mbi pushtetin dhe disiplinimin e trupit, ide të cilat shprehen qartë në dokumentarin e Giuseppe Bertolucci-t po me të njejtin titull (2006). Duke ndjekur xhirimet e filmit të tij të fundit, “Salò o le 120 giornate di Sodoma” (1975) - gjashtë muaj mbas premieriës të të cilit Pasolini do te gjendej i masakruar në një anë rruge në trajta që i bejnë vuajtet makabre të karaktereve të Salo-s gati profetikete – Bertolucci kap edhe filozofitë bazë të autorit, disa prej të cilave kanë influencuar edhe katër artistët në këtë ekspozitë. Siç shohim në punët e Adrian Pacit, Blerdi Fatushes, Endri Danit dhe Leke M. Gjeloshit, të cilët ndoshta për koincidencë, ndoshta jo, janë të gjithë nga Shkodra dhe kanë jetuar e punuar në Itali, filozofia dhe kritika sociale e Pasolinit gjen jehonë të fortë edhe në mometin tonë historik, në Shqipëri dhe tjetërkund. Një diskutim i mëtejshëm i punëve të secilit artist do të prezantohet gjatë hapjes së ekspozitës. Ndërsa për të dhene një bazë sa më konkrete të krijimtarisë të Pasolinit, në javët që vijojnë, Galeria Miza do të shfaqë pesë filma që janë përzgjedhur si përfaqesues të veprës të autorit, titujt e të cileve gjenden më poshë: Pasolini Prossimo Nostro (2006) Mamma Roma (1962) Comizi d’amore (1964) Teorema (1968) Il Vangelo secondo Matteo (1964) _________________________________________________

 ”Bella addormentata” - film italian me regji te Marco Bellocchio-s

Ne 1980, kur francezi Jean-Luc Godard realizoi “Sauve qui peut la vie” (qe ne shqip do te perkthehej : “Shpeto jeten (shpeto koken) ” film-kthesë ne krijimtarine e tij (ose ndryshe, filmi qe inaguron jeten e trete artistike te Godard-it, edhe pse aktualisht sot ai ndodhet tek e katerta), asokohe kthesa kish kuptim te dyfishte : po aq sa paralajmerohej rikthimi i regjizorit ne boten ‘normale’ te kinematografise (ne vitet ‘70, ai kish realizuar veçse filma-underground), po aq filmi paralajmeronte ’ngjyrat’ e ardhme te shoqerise njerzore post-68 : Sekush shpeton koken e tij ! Pra, ate qe pak me vone do e thosh Zonja e Hekurt ( “shoqeria nuk ekziston, ekzistojne vetem individë” ), Godard (e kush tjeter perveç tij e ka parandjere se “nga do fryje era” ? ) do e paraljmeronte permes imazheve te filmit te tij.

33 vjet me vone, Marco Bellocchio (qe per mendimin tim mund te quhet Godard-i i italianeve: perveç tij, e kush tjeter nder italianë, qe prej kohes se Pasolinit, u shqua sa per integritetin e palekundeshem artistik aq edhe per talentin e lakmueshem ??!) realizon “Bella addormentata” , por qe per mendimin tim, fare mire mund te quhej : “Sauve qui peut la mort” (dhe qe ne shqip do te perkthehej : “Shpeto vdekjen” ). Me te njejtin talent, Bellocchio, tridhjete vjet pas “Shpeto koken” kesaj rradhe nuk merret më me koken : jeta eshte tashme kapitull i mbyllur (e ka “mbyllur” Godard-i, kinematografikisht kuptohet), por merret me vdekjen. Si pretekst per kete sherben nje kronike e zeze mediatike qe pasionoi krejt Italine, ne nentor te vitit 2008 : drejtesia italiane autorizon babain e Eluana Englaro-s, nje grua e re ne komë qe prej 17 vitesh, te nderprese ushqimin artificial qe e mban ate ne jete prej aq vitesh, gje qe nxeh gjakrat dhe pasionet, ideologjite dhe besimet e italianeve.

Kuptohet, Bellocchio nuk eshte budallë qe te beje nje film biografik qe do te kishte ne qender te tij, pergjate dy oreve,  Eluanen e shtrire, por pikturon disa personazhe te tjere qe nuk kane asnje lidhje te drejtperdrejte familjare me të. Historia e “bukuroshes se fjetur” nuk sherben veçse si pretekst qe Bellocchio te dale “atje ku ao do te dalë”.

Po ku do te dale Bellocchio ??

“Bella addormentata” eshte nje film i bere nga nje regjizor qe siç thuhet rendom “eshte i konfirmuar“, e megjithate, ka realizuar nje film si nje ’student’ qe ende meson, ende perpiqet te kuptoje nga jeta (vdekja) dhe jo si nje profesor qe jep leksione. Ose, e gjitha kjo e thene ndryshe : Kush eshte ai qe nuk e kupton se, debati mbi eutanazine qe ka pushtuar Oksidentin, nuk eshte gje tjeter veçse deshmia ultime e mungeses se simbolizimit ne te cilen ndodhet sot plakja dhe vdekja?

nota : 9.5

trailer i filmit (click ne foto) :

Kush tha se (nuk) ka koincidenca ne kete dynjà? Ja per shembull: nje dite te bukur, nje person fort i angazhuar per kauzen ekologjike si Matt Damon, shkruan nje skenar te bazuar mbi kete teme. Si njohes i mire i ketij problemi, pa harruar dhe faktin se duke luajtur nga 10 filma ne vit disa gjera edhe çoç i ka mesuar nga kinematografia, Matt-i vendos ta realizoje vete filmin e bazuar ne skenarin e shkruar nga vete ai (qe do te thote se keshtu, ai do te inaguronte karrieren e tij edhe si regjizor). Por per ‘fat’, i zene me detyrimet e tij si aktor, Matt-i merr ne telefon mikun e tij, regjizorin e famshem Gus Van Sant (GVS) me te cilin kish bashkepunuar pikerisht si skenarist dhe aktor kryesor tek “Good Will Hunting” ne 1997, dhe krejt rastesisht i flet per skenarin e filmit qe i eshte tekur te realizoje. Gus-i i thote t’ja dergoje me celular skenarin ne fjale dhe dy ore pasi e ka lexuar ate, i kerkon Matt-it te jete ai regjizori i filmit ne fjale, ndersa Damon te luaje rolin kryesor

U tha u bë : “Promised Land” del ne jete! Regjizor : Gus Van Sant. Skenaris : Matt Damon.

Film i shkelqyer! I cili, ka dy cilesi kryesore :

- se pari : duke qene se ne aparence eshte i ndertuar ne formen e nje thriller-i (suspensi),  “Promised Land” mban zgjuar shqisat e spektatorit, edhe pse ne thelb nuk behet fjale per ndonje intrige policeske

- se dyti, duke qene se regjizor eshte Gus Van Saint (nga te paktet e te pakteve kineastë autorialë amerikane, per te cilet duhet hequr kapelja kur kalojne rruges), filmi, qe ne thelb eshte nje drame njerezore (dhe qe ka ne thelb, pikerisht raportin e qenies njerezore me punen) eshte i trajtuar me nje humanizem per tu patur zili. Sigurisht, mund te konsiderojme se behet fjale per nje “film me mesazh” (ne sensin pejorativ te kesaj shprehjeje) meqe ne kete mes eshte ekologjia, por qe nuk bie ne gracken e moralizimit: GVS ruan nje ekuiliber te shkelqyer, nuk bie kurre ne histeri dhe nuk ekzagjeron per asnje çast dramaticitetin e situatave. Frymemarrja e filmit eshte … p e r   t u   a dh u r u a r ! (edhe pse, ngjarja eshte ne aparence, nuk ka ku te shkoje më dramatike -tema qendrore e filmit eshte manipulimi ekonomik dhe pasoja e tij, ekologjia).

Konkretisht, ja historia me dy fjale: Steve Butler, perfaqesuesi i nje grupi energjitik, bashke me kolegen e tij Sue Thomason shkojne ne nje qytet te vogel Amerikan. Te dy jane te bindur qe, si rrjedhoje e krizes ekonomike aktuale, banoret e qytezes nuk mund te refuzojne oferten e kompanise qe ata perfaqesojne per te germuar token e tyre, me qellim shfrytezimin e burimeve energjitike qe ajo fsheh ne thellesi te saj, e më konkretisht, te gazit te argjilit (shale gas). Por nje mesues pensionist i respektaur kritikon projektin ne fjale, i mbeshtetur fuqimisht nga nje aktivist ekologjist qe perballet me Stivin (Matt Damon) sa ne planin profesional aq edhe personal.

Por ‘muhabeti’ del shume here me i ngaterruar se kaq, por qe une nuk mund ta them (sepse pikerisht, aty fshihet suspensi qe ledhaton filmin, te pakten ne aparence te tij).

I prezantuar vjet (ne 2012) ne Festivalin e filmit ne Berlin (ku fitoi çmimin special te jurise), filmi po pritet mire kendej nga Europa, por ç’eshte per te ardhur keq eshte fakti qe ai ka dale me pikatore andej nga Amerika: edhe fakti qe ne poster te tij eshte Matt Damon-i dora vete, prap se prap nuk ben fajde… 

web site i filmit : http://focusfeatures.com/promised_land

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=AHQt1NAkhIo

nota per filmin : 8.5

Cloud atlas - film amerikan me regji te Lana & Andy Wachowski dhe Tom Tykwer

Ideja e pare qe me erdhi ne mend pasi pashe gjysmen e filmit (e pamundur ta çoje deri ne fund !!) ishte se  nuk behet fjale per gje tjeter veçse per ”Intolerance”-n (1915) e David W. Griffith-it (babait te Internacionales se Regjizoreve!), por… ne versionin geek! Pastaj nderrova mendje, sepse fundja po te ishte version-geek, do ishte gazmor, nderkohe qe “Cloud Atlas” eshte serioz e seriozisht i trishtueshem…

***

Në leter, filmi duket super eksitues dhe te merr ne qafe (fundja, eshte i bazuar mbi nje roman te suksesshem) : ngjarjet zhvillohen pergjate 5 shekujsh, ne hapsira kohore te ndryshme; behet fjale per qenie njerezore qe kryqezohen e takohen ne te shkuaren, ne te sotmen dhe ne te ardhmen. Ndersa ne ekran (ne imazh), filmi eshte komplet bosh (si nje fyell bosh, per shembull) : e vetmja gje qe dine te bejne vellezerit Matrix -desha te them Wachowski- eshte te filmojne (regjistroje) surretër te perlyer ne makiazh apo njerez me dhembe te vënë. Amà asnjehere trupa! Trupa njerezore hiç! As situata. As emocione. Vetem montazh (ne fakt, kolazh), i cili me siguri, po ta shkruash ne leter, funksionon per bukuri, por jo ne ekran. Edhe ai pak sensacion i Levizjes (me L te madhe, ok?) ose puna deri diku pasionuese me imazhet tek “Matrix” (tek ai i pari, kuptohet, por edhe tek Speed Racer i 2009-s, sepse edhe ai me ka pas pelqy deri diku) ka shkuar me sherbim, ka humbur pa lene gjurme…
Si shpjegohet ?? Ku shkuan valle vellezerit Wachowski ? Që Larry u be Lana kete e dime, po ku shkoi vellai tjeter ?? (sa per Tom Tykwer, regjizorin gjerman te ”Parfumit”, te njerit prej filmave me te shemtuar te historise se kinemase, pritshmeria ime ishte zero).

***

Secili segment i “Cloud Atlas” rrëfen revolten e dikujt kunder nje autoriteti, i cili mund te jete i misheruar ose permes Shtetit Totalitar, ose permes nje personi te pamoralshem, ose permes nje ndergjjeje fajtore. Pra nuk jemi larg prej universit te ’Matrix’, edhe pse jemi akoma me afer “V for Vendetta’-s. Deshira per ta ndare kete revolte, deshira per tu komunikuar te tjereve te njejten deshire lirie eshte ne qender te filmit. Me sakte, te skenarit te tij. Pra, ne leter.

  E keqja e filmit eshte se, pak e nga pak, mijra tema te vockla vijne e i ngjiten atij nga prapa : dashuria, vdekja, karma, ringjallja, martirizimi etj etj etj, bejne qe “Cloud atlas”, me teper se me nje film te ngjaje me nje pensum. Nje tjeter problem eshte fakti qe, per çdo segment, regjizoret kane perdorur nga nje zhaner te ndryshem : nganjehere komedine, nganjehere thriller politik, nganjehere… . Keshtu qe, ne vend qe filmi te fitoje unitet, tendenca eshte me se shumti drejt nje egzibicioni zhanresh. Nje tmerr i vertete ! Ose : 6 histori, 6 epoka te ndryshme, te montuara (ne fakt, te kolazhuara, te ngjitura me peshtyme) me sekuenca qe nuk zgjasin me shume se… 2 minuta!  Tom Hanks qe luan rolin e 13 personazheve! Po ashtu Hugh Grant! Po ashtu Halle Berry! E gjitha kjo, permes nje salce hollywoodjane, ma non troppo ! Une vetem Godard-in (ose Malick) njoh qe t’ja dale mbane nje montazhi te tille! C’u eshte dashur vellezerve Wachowski ti futen nje ferri te tille??? 100 miljon $ (buxheti i filmit) per nje katastrofe te tille ???
Keshtu qe erdhi nje moment, dhe i vetmi argetim ishte te rizbuloja se cili aktor fshihej pas x apo y makjazhi !
 
 

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

Shkurt, ne nje fare menyre, “Cloud Atlas” i ngjan jo pak shemtise se Matrix 2 apo 3. Mund ta konsiderojme si ‘Matrix 4′, apo jo ??

nota : dysh!

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=hWnAqFyaQ5s

Ta shoh mos ta shoh, ta shoh mos ta shoh “Flight” (qe kish dale ne kinema qe ne nentor te 2012-s, por qe kisha bere sikur nuk e dija…)

Cik e ngaterruar puna me filmat e Robert Zemeckis i cili, gjithe duke qene haptazi regjizor komercial hollywoodian, seç ka diçka te tijen, personale, ne punet qe ben dhe ndonjehere, çoç qellon edhe ne shenje; per shembull, une e e kam shume inat “Forrest Gump” (film tipik i viteve ‘90, dmth demagogjik, klishesk, pseudo-patriotik e konservator), por e dua shuuume “Contact” (1997) me Jodie Foster, sikurse me kane pelqyer jo pak “Cast Away” - 2001 (me Tom Hanks) dhe “Back to the future” (vitet 80)
Sa per budallalleqet  qe kish bere keto 5 vitet e fundit ( “The polar express”, “Beowulf”, ”A christmas carol” ), asnjeri nga ato nuk me kishin interesuar dhe aq i kam pare e as do i shoh ndonjehere.

Tani dalim tek filmi i fundit i tij, dmth tek “Flight”, qe tregon historine e nje piloti jo pak alkolik (dhe jo vetem alkolik !!) qe nje mengjes te bukur, arrin te shpetoje ne menyre te jashtezakonshme nje avjon i cili, per rrjedhoje te nje difekti jo per faj te tij, me te gjitha gjasat do te rrezohej. I duartrokitur ne fillim si hero, me pas piloti do te ndeshet me jo pak telashe…

30-40 minutat e para te filmit (qe tregojne edhe  katastrofen ajrore) jane te shkelqyera (e padyshim, te vetmet si te tilla). Pastaj heroi yne shkon ne spital, skenat filmike jane banale, gjoja psikologjike, ne sensin qe jane thjesht dialogje te filmuara pa piken e talentit ose siç e them un shpesh : nje teater i filmuar (shyqyr qe Denzel Washingtoni luan mire) dhe i ilustruar here pas here me muzike emocionalo-budallaqe, dhe kaq. ”Flight” shkon ne pikiate per nga poshte, si dhe vete avjoni i filmit. Qershia mbi torte, filmi mbyllet permes nje konsensusi puritanisto-redemptionisto-moralizatoro-anti-alkol, ne vend qe te hapte shtigje drejt nje reflektimi mbi heroizmin e deshtuar njerezor.

Ndofta duhet pranuar definitivisht qe Robert Zemeckis ka nje fare talenti per te realizuar ca skena me elementë fantastikë dhe… kaq. “Dhe kaq” do te thote qe definitivisht, nuk duhet te pres ndonje surprize nga ai, edhe pse ne jemi gjithmone te ulur ne kolltuk kinemaje dhe veçse…presim!

nota?
Hajt mo, per hater te çerekut te pare te filmit, notë kaluese po i veme

5.5, it’s ok ?

trailer i filmit  (click ne foton e meposhtme) :

E pat thene ‘Roni’ ne nje mesazh, po kujt ja tha (pra : sa e panë filmin ??).

Emad Burnat, fermer palestinez ne Cisjordani, as qe i kish shkuar nder mend se mund te konsiderohej nje dite si ‘kineast’ (e filmi i tij te ishte ne listen e kandidateve Oscar !). Nje dite te bukur te vitit 2005 Emadi blen nje kamera per te filmuar hapat e pare te femijes se tij te katert, porse ai vit korrespondon me mberritjen e buldozereve izraelite qe mberrijne per te shkulur ullinjt e fshatit qe pengojne ndertimin e Murit qe mbron kolonine e re te rradhes te populluar nga 150 mije izraelite. Fshataret vendosin te protestojne çdo te premte perpara Murit dhe Emadi vendos te filmoje : kamera e tij personale kthehet ne deshmitar te rezistences kolektive. Dhe jo vetem nje kamera, por 5 : te pesta te shkaterruara ose demtuara nga ushtria izrealite.

Pas 4 vitesh filmime, Emadi takon Guy Davidin, izraelit qe militon kunder Murit (e qe per fat, eshte videoast per nga profesioni). Eshte ai qe e ndihmon Emadin te ktheje regjistrimet e bera ne formen e nje filmi dokumentar qe ben xhiron e festivaleve nderkombetare te filmit, per te mberritur… deri edhe ne listen e çmimeve Oscar 2013!

Film pasionues, fale faktit qe arrin te kapë momente qe zakonisht syte tane nuk kane si ti shikojne, gjithe duke u perpjekur te evitoje grackat e filmit militant (sidomos permes zerit komentues, voice-over, cili ka meriten ti jape filmit nje dimension tjeter, imazhi-bruto i te cilit eshte e pamundur ta realizoje).

7.8

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=F_tQEgiYoV4

“TO THE WONDER” (à la merveille) -film amerikan me regji te Terrence Malick

Ne nje interviste te dhene nga Ben Affleck, aktor kryesor tek “To the wonder” (por njeherazi edhe regjizor i ultra oscarizuar me “Argo”-n e tij) , degjohet te thote se Terrence Malick e kish keshilluar qe, nese donte te kuptonte filmin ne fjale, le te lexonte filozofin gjerman Heidegger.
Thene ne kete menyre, kjo padyshim qe nuk i ben nder filmit, pasi vete Malick e di shume e shume here me mire se une qe nje film mund te jete gjithshka, vetem nje pensum filozofik nuk eshte! Megjithate, eshte mese evidente qe, si ish perkthyes i vepres se Heideggerit ne USA, regjizori duket jo pak i influencuar nga filozofi brilant i shek XX. Te pakten, persa kohe pashe filmin, nuk me shqitej nga mendja nje aforizem i famshem i tij : “Vetem fillimet jane te bukura!”

Shkova goxha skeptik ne kinema per te pare kete film te ri te Malick. Arsyeja ishte fakti qe, deri para pak kohesh, regjizori bente relativisht nje film ne 10 vjet, nderkohe qe keto 3-4 vitet e fundit, ka filluar ne na beje nga nje pervit ( “Tree of Life” fitoi palmen e Arte ne festivalin e Kanes veçse parvjet, nderkohe qe “To the wonder” konkuroi vjet, ne ate te Venecias!).

Megjithate, per sa kohe kemi vendosur ti japim Cezarit ate qe i takon, me duhet te pranoj se filmi me pelqeu. Ne nje far menyre, “To the wonder” duket si nje remake i “Days of Heaven” (1978), filmi qe dikur e beri regjizorin te famshem. Ne nje moment, degjohet Ben Affleck tek i thote te dashures se tij: “jemi pare tashme edhe nje here tjeter, ne ate çast isha me motren”. Genjeshter me bisht, sa dhe genjeshtra me bisht e Richard Gere dhee qe perbente ‘thelbin’ mbi te cilen ngrihej ”‘Days of Heaven”. Gje qe me ben te mendoj se Malick, eshte regjizori par excellence i ’parajses se humbur’

8.2

TRAILER i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=g-t3l6T53V8

“This is 40″ - film amerikan me regji te Judd Apatow

Herën e fundit qe kemi patur habere nga mbreti (por amà prej verteti!) i komedise aktuale hollywoodiane, pra nga Judd Apatow  dhe nga “banda” e tij, ka qene vera e vitit 2011 kur ai ishte producent i nje komedie më teper se te shkelqyer : “Bridesmides” ! Ndersa filmi i tij i fundit si mirefilltazi regjizor ka qene “Funny people“, por edhe ai daton i 2009-s. Pra po behej ca si shume pa patur te reja nga ‘Apatow’s Band’.

 ”This is 40″ trajton temen e çiftit ne shek e XXI. Filmi duket i munduar nga pyetja : ku jemi me planin ?? Pra, ç’ndodh sot me çiftin (kinematografik hollywoodian, sigurisht), dekada te tera pas atij te regjizoreve si Howks apo Franck Capra ??

Tek filmat e ketyre dy te fundit  (andej nga vitet ‘50), kur dy njerez te martuar prej kohesh sherroseshin, zakonisht njeri nga te dy tentonte te helmonte tjetrin. Pikerisht rreth ketij evenimenti zhvillohej dhe filmi, “luhej filmi”.
Po tek Apatow i shek XXI ? Tek “This is 40″, gjithshka eshte relativizim: maksimalja qe mund te bejne personazhet eshte te fjalosen. S’ka as vrasje, as rrembime. Pushtetin e ka dialogu. Cmendia maksimale mund te jete nje xhiro e vetmuar me biçiklete tek rrugicat e lagjes, dhe… kaq!

Atehere, ku “luhet” filmi, ku jeton lenda kinematografike ? Pikerisht tek ‘hapsira’ midis fjales (dialogut) dhe trupave te ‘lenduar’ e te ‘dorezuar’; midis dhunes se fjaleve (personazhet e kalojne kohen duke i thene njeri-tjetrit : “I want to kill you”, qe shpresoj qe ne shqip te jete perkthyer “vdeksh ishalla”) dhe statizmit (imobilitetit) te situatave. Filmi e hap shtegun e tij pikerisht aty, tek jo zone dyshimi : ç’te besojme ne si spektatore : ate qe thuhet (”vdeksh ishalla!”), apo ate qe na shohin syte ?? (asnje nuk vdes!).
Pra, realtivizimi eshte obsesioni i Apatow-t. Personazhet duken te humbur ne kete relativizem te deshirave te tyre, ne relativizimin e perceptimit te tyre (te gjerave, fenomeneve), ne ate te akteve dhe ndjenjave te tyre.

Ne fakt, asgje s’eshte e vertete. E vetmja e vertete eshte konfuzioni. Edhe falimentimi profesional i paralajmeruar i heroit kryesor nuk hap asnje piste te vetme, asnje kercenim (per shembull : biznesmeni mund te kthehej ne lypes). Hiç ore! Edhe festa e ditelindjes, nuk anullohet, thjesht deshtohet (e bejne te deshtoje- më sakt). “This is 40″ mbyll nje here e mire kapitullin e komedise klasike hollywoodiane qe shpesh rrefente nje self-made-man. “This is 40″ e citon shume shpesh serine televizive “Lost”. Dhe jo rastesisht : ne fund te “Lost”, te gjithe personazhet vdesin. Pikerisht, kjo eshte pershtypja qe te lë ne fund edhe komedia e Apatow-t :edhe pse asnje nga heronjt nuk vdes, ka diçka prej morbiditeti: ne shek e XXI- duket sikur thote Apatow, ka hekje, por jo vdekje. S’ka botë te tjera. S’ka ishuj te enderruar. E vetmja bote eshte kjo qe kemi.  Ne shek XXI, nuk vdiset më kurre. Ose thene ndryshe, tashme jemi te gjithe te vdekur.

Ne dukje, “This is 40″ te krijon pershtypjen se eshte nje komedi qe trajton temen e krizes se 40 vjeçareve. Por nuk eshte tamam ashtu: ai sherben vetem si pretekst per te rrahur tema me te gjera, siç eshte ajo e suportimit (durimit) te tjetrit, te burrin ndaj gruas e anasjelltas, te prindit ndaj femijes dhe anasjelltas, te vellait ndaj motres e anasjelltas, te motres ndaj motres (siç eshte rasti ne film). “This is 40 ” ka per lejtmotiv “I want to kill you”, gjithe duke mos vrare askend. Ose thene ndryshe, fundi i perralles se komedise klasike te Hollywoodit

nota : 8.0

TRAILER :  http://www.youtube.com/watch?v=gxkNuHrS6cg

“Spring breakers” -film amerikan me regji te Harmony Korine

 Ky eshte Harmony Korine, regjizor indipendent amerikan, child prodigy i kinematografise indipendente ”made in USA” i cili që 19 vjeç, shkruan skenarin e nje filmi tashme kult, “Kids”, me regji te Larry Clark dhe pak me vone, edhe skenarin e “Ken Park” (te te njejtit regjizor).
Pastaj, ne 1997, kur nuk eshte veçse 24 vjeç,  realizon filmin e tij te pare si regjizor me “Gummo”, dhe veçse 10 vjet me vone, ne 2007-n, te dytin : “Mister Lonely”. Per te dy keta filma, mendimi im eshte se kemi patur te bejme me ”shume zhurme per asgje” : te dy, jane me se tepermi “albume fotografike” te natyres “kush ben poza me te bukura indipendente“, se sa kinematografi e mirefillte. Por seç kam nje parandjenje se sot, vete regjizori eshte koshient per kete qe shkruaj dhe e kishte kot kur i genjente mendja se ishte MAU-ja (Mbreti i Artit Underground) te Amerikes. Nejse… : te shkuara, te harruara.

Tani Katerine eshte pjekur dhe ka kapur te 40-at. Filmi i tij i rradhes qe quhet “Spring Breakers” u prezantua vjet ne Festivalin e filmit ne Venecia : keto dite ai ka dale njekohesisht edhe ne kinemate amerikane, edhe ne ato europiane. Pranvera po troket : ktheni kupa puthni çupa, Spring Break forever !

Aktore kryesore te filmit jane hiç me pak e hiç me shume se kate çika te “Disney Channel” : Vanessa Hudgens, Selena Gomez, Ashley Benson dhe Rachel Korine (kjo e fundit eshte nusja e regjizorit), te cilat luajne rolin e kater shoqeve te ngushta (qe prej shkolles fillore!), te cilave u ka ardh ne maje te hundes jeta monotone prej studenteje, dhe nje dite te bukur ja kercasin ne LA per… Spring Break (feste gjigande pranverore e rinise pranverore amerikane, ku muzika dhe alokoli, dhe jo vetem alkoli, rrjedhin lume). Ne kerkim te horizonteve te reja.

Per te qene i sinqerte, nuk mendoja se Harmony Korine mund te ishte i zoti per te bere nje film te tille! E kisha menduar nje tip qe ka “nja dy-tre ide ne koke”, “nje çik talent” dhe… kaq. Por ajo qe regjizori ka ’zbuluar’ kesaj rradhe (filmi eshte tejet-tejet personal, gje e rralle per nje film amerikan!), eshte sinqeriteti. Kete gje ai e realizon sidomos permes personazhit te gangstas (luajtur nga James Franco, magjistral!), nen lekuren e te cilit fshihet, sigurisht, vete regjizori (e imagjinoj deshiren e paperballueshme te tij per ta luajtur vete ate rol - edhe pse James Franco eshte i jashtezakonshem !!). Pa dashur te zbuloj sekrete skenaristike te filmit (te cilat jane minimale ne pamje te pare… ), eshte evidente se Harmony Korine permes filmit zbulon magjepsjen e tij sa per Disney-n (permes vajzave te “disney channel” ), aq edhe per… Scarface (permes James Francos) ! Pikerisht, eshte “Spring Breakers” ee ndihmon ate te beje lidhjen midis te gjerave kaq kontradiktore e pa lidhje ne shikim te pare : a thua se paevitueshmerisht, e ardhja e Disney-t nuk mund te jete veçse… Scarface !

ps: sikur qofte dhe fakti qe, permes nje kënge banale te Britney Spears regjizori realizon nje nga sekuencat me te bukura te nje filmi ne keto 10 vitet e fundit, meriton per tu ngritur ne kembe e per te duartrokitur. Une personalisht nuk e kisha menduar kurre se mund te ndodhe nje mrekulli e tille permes nje kenge te … Briteny-t !

ps 2 : aktualisht, po ndodh diçka sa ‘argetuese’ aq dhe domethenese : qe prej dy javesh qe ”Spring Breakers” shfaqet neper kinemate e Frances, duke perfituar nga fakti qe aktoret kryesore te tij jane çuperlinat e njohura te “disney channel” (po aq sa dhe nga fakti qe posteri i tij eshte fort eksitues), filmi shfaqet ne gati 300 salla kinemaje (nga rreth 1000 qe ka ky vend), shifer me teper se e konsiderueshme per nje film indipendent! Mbreme u ‘argetova’ duke u hedhur nje sy komenteve te spektatoreve ne internet (shume te larta ne numer falë shkalles se larte te distribucionit te filmit ne fjale) dhe konstaova pa shume habi qe me shume se treçereku i tyre ishin… beterr! Mesuar me rrenat me xhufka qe ofron Hollywoodi permes 99% te filmave neper kinema, ai qe quajme rendom ‘publik i gjere’ dukej i revoltuar per mungesen e skenarit ne kete film (me skenar, ky ‘publik i gjere’ nenkupton intriga marramendese torturuese, te ‘pabesueshme’ dhe ‘te papritura’ e qe sigurisht, ne nje film te tille, as qe behet fjale); pa folur pastaj per irritimin e tyre me personazhin e gangsta repistit, qe “nuk ta mbush mendjen” (e si t’ja mbushe mendjen ‘publikut te gjere’ nje gangsta qe s’ka te beje fare-fare me klishete hollywoodiane ?? ). Shkurt: “Spring Breakers”, fale keqkuptimit te qellimshem alla-bikini, kthehet ne nje termometer qe mat temperaturen e vertete te ‘publikut te gjere’, ne kete pranvere te vonuar te vitit 2013

nota : 9.2

TRAILER i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=rVvn9T6bqls